Gość (188.146.*.*)
Monako kojarzy się nam przede wszystkim z luksusem, kasynami w Monte Carlo i wyścigami Formuły 1. To drugie najmniejsze państwo świata (zaraz po Watykanie) zajmuje powierzchnię zaledwie około 2 kilometrów kwadratowych. Trudno w to uwierzyć, ale to terytorium mniejsze niż nowojorski Central Park! Jednak historia tego księstwa mogła potoczyć się zupełnie inaczej, a jego granice wcale nie musiały być tak ciasne.
Odpowiedź brzmi: tak, i to znacznie. W połowie XIX wieku Monako było niemal dwudziestokrotnie większe niż obecnie. W jego skład wchodziły dwa miasta: Mentona oraz Roquebrune. Stanowiły one lwią część terytorium księstwa i były kluczowe dla jego gospodarki, głównie dzięki uprawom cytrusów i oliwek.
Sytuacja zmieniła się w 1848 roku, kiedy to mieszkańcy Mentony i Roquebrune, niezadowoleni z wysokich podatków nakładanych przez rządców z dynastii Grimaldich, ogłosili secesję. Przez kilka lat miasta te funkcjonowały jako „wolne miasta” pod ochroną Królestwa Sardynii, aż w końcu w 1861 roku na mocy traktatu francusko-monakijskiego oficjalnie przeszły pod panowanie Francji. Książę Karol III Grimaldi zrzekł się praw do tych terenów w zamian za 4 miliony franków odszkodowania i obietnicę niepodległości dla pozostałej, niewielkiej części państwa. To właśnie wtedy Monako stało się „mikropaństwem”, jakie znamy dzisiaj.
Obecnie Monako powiększa się w jedyny możliwy sposób – zabierając miejsce morzu. Dzięki ambitnym projektom osuszania i budowania na wodzie (takim jak dzielnica Fontvieille czy najnowszy projekt Le Portier), powierzchnia księstwa wzrosła o około 20% w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat.
To pytanie zadaje sobie wielu turystów patrzących na mapę, gdzie Monako wygląda jak mała kropka otoczona francuską riwierą. Powodów, dla których Francja nigdy nie zdecydowała się na pełną aneksję, jest kilka:
Przez lata krążyła legenda, że jeśli panujący książę Monako nie doczeka się prawowitego męskiego następcy, księstwo automatycznie zostanie wcielone do Francji. W tym stwierdzeniu było sporo prawdy, ale sytuacja ta uległa diametralnej zmianie.
Zasada ta wynikała z traktatu z 1918 roku. Został on zawarty w specyficznych okolicznościach – trwała I wojna światowa, a ówczesny następca tronu, Ludwik II, nie miał dzieci. Istniało ryzyko, że tron przejmie jego kuzyn, niemiecki książę Wilhelm von Urach. Francja, będąca w stanie wojny z Niemcami, nie mogła pozwolić, by w sercu jej terytorium powstała niemiecka enklawa. Stąd zapis: jeśli linia Grimaldich wygaśnie, Monako stanie się protektoratem Francji.
Wszystko zmieniło się na początku XXI wieku. W 2002 roku Monako i Francja podpisały nowy traktat, a konstytucja księstwa została znowelizowana. Najważniejsze zmiany to:
Obecnie sytuacja sukcesyjna jest stabilna – książę Albert II ma dwoje ślubnych dzieci (bliźnięta Jakuba i Gabrielę), a następcą tronu jest Jakub. Nawet gdyby go zabrakło, lista potencjalnych spadkobierców z rodziny Grimaldich jest długa, więc wizja Monako jako kolejnego departamentu Francji odeszła do lamusa.
Choć Monako jest znane z braku podatku dochodowego dla osób fizycznych, zasada ta nie dotyczy... obywateli Francji mieszkających w księstwie. To efekt sporu z lat 60. XX wieku, kiedy to prezydent Charles de Gaulle zagroził Monako blokadą granicy. Ostatecznie ustalono, że Francuzi przenoszący się do Monako po 1962 roku nadal muszą płacić podatki swojemu macierzystemu państwu. To jeden z nielicznych wyjątków w tym podatkowym raju.