Wielu z nas, myśląc o amerykańskiej służbie zdrowia, ma przed oczami obraz gigantycznych rachunków przesyłanych pocztą po krótkiej wizycie na SOR-ze. W popkulturze i mediach system ten przedstawiany jest jako bezwzględna machina nastawiona na zysk, gdzie bez karty kredytowej lub drogiego ubezpieczenia lepiej nie chorować. To właśnie ten obraz – częściowo prawdziwy, a częściowo uproszczony – legł u podstaw stereotypu, że w Stanach Zjednoczonych w ogóle nie istnieją szpitale publiczne. Rzeczywistość jest jednak znacznie bardziej złożona i, co ciekawe, publiczne placówki nie tylko istnieją, ale stanowią fundament tamtejszego systemu dla milionów ludzi.

Skąd wziął się ten mit?

Głównym powodem, dla którego wierzymy w brak publicznych szpitali w USA, jest definicja słowa „publiczny”. W Europie, a szczególnie w Polsce, szpital publiczny kojarzy się z placówką, w której leczenie jest „darmowe” (opłacone z podatków lub składek NFZ). W Stanach Zjednoczonych termin ten odnosi się do własności i zarządzania, a nie do darmowego dostępu dla każdego.

Szpitale publiczne w USA są finansowane przez rządy stanowe, hrabstwa lub miasta. Jednak nawet one wystawiają rachunki. Różnica polega na tym, że mają one obowiązek przyjąć pacjenta niezależnie od jego statusu ubezpieczeniowego czy grubości portfela. Ponieważ jednak pacjent i tak widzi na koniec kwotę do zapłaty (nawet jeśli zostanie ona później umorzona lub zredukowana), z perspektywy obserwatora z zewnątrz system ten wydaje się w całości prywatny.

Trzy rodzaje szpitali w Ameryce

Aby zrozumieć, dlaczego ten stereotyp jest tak silny, warto spojrzeć na strukturę amerykańskiego rynku medycznego. Szpitale w USA dzielą się na trzy główne kategorie:

1. Prywatne non-profit (nie dla zysku): To największa grupa. Choć brzmią jak fundacje, działają jak potężne korporacje. Nie płacą podatków dochodowych, ale w zamian muszą reinwestować zyski w rozwój i opiekę nad lokalną społecznością. To one najczęściej mylą turystów – wyglądają na prywatne, ale pełnią funkcje społeczne.
2. Prywatne for-profit (nastawione na zysk): Typowe komercyjne placówki, które mają generować dywidendy dla akcjonariuszy.
3. Publiczne (Government-owned): Należą do rządu. Mogą to być szpitale wojskowe, kliniki dla weteranów (VA) czy wielkie szpitale miejskie, jak słynny Bellevue Hospital w Nowym Jorku.

Stereotyp o braku publicznych placówek wynika z faktu, że te ostatnie stanowią około 18-20% wszystkich szpitali w kraju. Dla porównania, w wielu krajach europejskich ten odsetek jest znacznie wyższy, co sprawia, że amerykański system wydaje się zdominowany przez sektor prywatny.

Rola mediów i popkultury

Kolejnym winowajcą są seriale medyczne. W produkcjach takich jak „Grey’s Anatomy” czy „Dr House” rzadko słyszymy o problemach z finansowaniem publicznym, a częściej o prestiżowych, prywatnych klinikach. Jeśli już pojawia się wątek finansowy, to zazwyczaj w kontekście dramatycznej walki pacjenta z firmą ubezpieczeniową. To buduje w nas przekonanie, że w USA medycyna to wyłącznie biznes.

Dodatkowo, debaty polityczne w Stanach Zjednoczonych często krążą wokół „socialized medicine” (medycyny uspołecznionej), która przez konserwatywną część społeczeństwa jest przedstawiana jako straszak. Słysząc takie argumenty w wiadomościach, odbiorca w Europie dochodzi do wniosku: „Skoro tak bardzo boją się publicznej służby zdrowia, to pewnie jej u siebie nie mają”.

Czy w USA można zostać odprawionym z kwitkiem?

To jedno z najczęstszych pytań związanych ze stereotypem prywatnej służby zdrowia. Odpowiedź brzmi: w nagłych wypadkach – nie. Istnieje federalne prawo o nazwie EMTALA (Emergency Medical Treatment and Labor Act). Zobowiązuje ono każdy szpital (nawet ten najbardziej prywatny i elitarny), który przyjmuje płatności z programu Medicare, do ustabilizowania stanu każdego pacjenta, który trafi na izbę przyjęć w stanie zagrożenia życia.

Szpital nie może zapytać o ubezpieczenie, zanim nie udzieli niezbędnej pomocy. To właśnie dzięki temu prawu szpitale publiczne w dużych miastach pełnią rolę „bezpiecznika” systemu, przyjmując osoby bezdomne, nieubezpieczone czy imigrantów. Fakt, że po wszystkim pacjent otrzyma rachunek, którego prawdopodobnie nigdy nie spłaci, to już inna strona medalu, która podsyca negatywne opinie o systemie.

Ciekawostka: System VA, czyli amerykańska „państwówka”

Mało kto poza USA wie, że Stany Zjednoczone posiadają jeden z największych na świecie w pełni zintegrowanych, publicznych systemów opieki zdrowotnej. Jest to Veterans Health Administration (VA). Obsługuje on miliony weteranów w tysiącach placówek w całym kraju. Jest to system w 100% finansowany przez rząd, gdzie lekarze są pracownikami państwowymi. Istnienie VA jest najlepszym dowodem na to, że publiczna służba zdrowia w USA nie tylko istnieje, ale jest ogromnym organizmem, choć dostępnym tylko dla konkretnej grupy społecznej.

Podsumowując, stereotyp o braku publicznych szpitali w USA bierze się z pomieszania pojęć własności z pojęciem bezpłatności. Szpitale publiczne są tam obecne, pełnią kluczową rolę w ratowaniu życia najuboższych, ale działają wewnątrz systemu, który dla Europejczyka przyzwyczajonego do modelu solidarnościowego pozostaje niezrozumiały i przerażająco drogi.