To zrozumieć, skąd wzięła się fascynująca i nieco fantastyczna teoria, że delfiny to przekształceni ludzie, musimy cofnąć się o tysiące lat, a następnie przenieść się do połowy XX wieku. Idea ta ma swoje korzenie zarówno w starożytnych mitach, jak i w nowoczesnych spekulacjach naukowych (czy raczej pseudonaukowych), podsycanych niezwykłą inteligencją tych ssaków.

Starożytne korzenie: delfiny jako przyjaciele i przewodnicy

Zanim jeszcze powstały jakiekolwiek "naukowe" teorie, delfiny zajmowały wyjątkowe miejsce w wierzeniach starożytnych cywilizacji, szczególnie w Grecji. To właśnie tam narodziła się silna więź emocjonalna i symboliczna, która mogła położyć podwaliny pod późniejsze spekulacje.

Mitologia grecka i rzymska

W starożytnej Grecji delfiny były otaczane niemal boską czcią. Uważano je za przyjaciół ludzi, ratowników rozbitków i przewodników dusz w zaświaty.

• Atrybut bogów: Delfiny były ściśle związane z bogami morskimi, zwłaszcza z Posejdonem, ale także z Apollinem i Dionizosem. Wizerunki delfinów umieszczano na monetach, rzeźbach i malowidłach ściennych.
• Ludzkie cechy: Już starożytni Grecy przypisywali delfinom liczne cechy ludzkie, widząc w nich zwierzęta inteligentne, towarzyskie i kochające muzykę.
• Kary za zabicie: Szacunek był tak duży, że w starożytnej Grecji zabicie delfina było karane śmiercią.

Ta silna personifikacja i postrzeganie delfinów jako niemal równych ludziom, a nawet jako przewodników dusz, z pewnością przyczyniła się do powstania myśli, że mogą one mieć ludzkie pochodzenie lub naturę.

Legenda o Atlantydzie i "wodnych ludziach"

Bardziej bezpośrednie nawiązanie do koncepcji "przekształconych ludzi" pojawia się w kontekście mitów o zaginionych cywilizacjach. Niektóre starożytne autorytety, w tym historyk Herodot i filozof Platon, mieli twierdzić, że po katastrofie Atlantydy część jej mieszkańców przekształciła się w "wodnych ludzi", którzy założyli podwodne państwo na pozostałościach zalanego kontynentu.

Choć nie jest to bezpośrednio teoria o delfinach, to tworzy ona kulturowy precedens dla idei, że ludzie w wyniku kataklizmu lub ewolucyjnej konieczności mogli przystosować się do życia w morzu, stając się istotami wodnymi o ludzkiej inteligencji.

XX wiek: hipoteza wodnego przodka i John C. Lilly

Prawdziwy renesans teorii o delfinach jako "przekształconych ludziach" nastąpił w drugiej połowie XX wieku, w dużej mierze za sprawą badań nad inteligencją tych ssaków.

Fascynacja inteligencją delfinów

W latach 60. i 70. XX wieku naukowcy zaczęli intensywnie badać mózgi i zachowania delfinów. Odkryto, że:

• Mają duże mózgi: Mózg delfina butlonosego jest znacznie większy niż to, co jest potrzebne do podstawowych funkcji życiowych, co jest cechą wspólną z ludźmi.
• Złożone życie społeczne: Delfiny tworzą skomplikowane i dynamiczne sieci społeczne, a ich życie stadne stymulowało rozwój mózgu, co wielu ewolucjonistów porównuje do rozwoju mózgu Homo sapiens (tzw. hipoteza mózgu socjalnego).
• Podobieństwa osobowości: Badania wykazały zbieżność pewnych cech osobowości delfinów z ludzkimi, zwłaszcza w zakresie ciekawości i towarzyskości.

Te odkrycia sprawiły, że delfiny zyskały status "osób pozaludzkich" (non-human persons), a ich zdolności do rozumowania i komunikacji stały się przedmiotem intensywnych spekulacji.

Rola Johna C. Lilly'ego

Kluczową postacią, która spopularyzowała ideę "delfinów jako niemal ludzi", był amerykański neurobiolog i psychoanalityk dr John C. Lilly (1915–2001).

Lilly prowadził pionierskie badania nad komunikacją delfinów w latach 60. i był głęboko przekonany o ich niezwykłej inteligencji. W swojej najbardziej znanej książce z 1967 roku, prawdopodobnie zatytułowanej "Rozum delfina. Intelekt obok człowieka" (ang. The Mind of the Dolphin: A Non-Human Intelligence), wyraził pogląd, że ludzie powinni uwolnić się od stereotypu, że Homo sapiens jest "koroną stworzenia".

Lilly sugerował, że delfiny są inteligentnymi istotami, które miliony lat temu "powróciły do kolebki życia" (morza), porzucając ląd. Choć to stwierdzenie jest zgodne z faktyczną ewolucją waleni (które wyewoluowały z lądowych ssaków), w kontekście jego spekulacji i badań nad komunikacją, zostało ono podchwycone jako dowód na to, że delfiny mogły być kiedyś lądowymi istotami o inteligencji bliskiej ludzkiej.

Wpływ hipotezy wodnego przodka

W tym samym czasie, choć niezależnie od Lilly'ego, popularność zyskała hipoteza wodnego przodka (ang. Aquatic Ape Hypothesis). Sugerowała ona, że przodkowie ludzi mogli wieść półwodny tryb życia w czasie globalnego ochłodzenia (Epoki Lodowcowej), spędzając większość dnia na poszukiwaniu pokarmu w płytkich wodach.

Według tej koncepcji, długotrwałe przebywanie w wodzie miało spowodować adaptacje, takie jak:

• Wytworzenie wodoodpornej skóry.
• Pojawienie się izolującej termicznie warstwy podskórnego tłuszczu.
• Umiejętność kontrolowania oddechu do nurkowania.

Choć hipoteza ta jest kontrowersyjna i w dużej mierze odrzucana przez główny nurt antropologii, stworzyła ona narracyjny pomost: jeśli nasi przodkowie mogli częściowo powrócić do wody, to dlaczego nie mogła tego zrobić inna, równie inteligentna linia ewolucyjna?

Połączenie starożytnych mitów o "wodnych ludziach" z fascynacją nadzwyczajną inteligencją delfinów i spekulacjami o ludzkiej ewolucji w wodzie stworzyło żyzny grunt dla teorii, że delfiny to nie tylko inteligentne zwierzęta, ale wręcz ludzie, którzy wybrali morze.