Gość (83.4.*.*)
Często słyszymy, że polski dyplom to tylko „papierek”, który ląduje w szufladzie, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych ukończenie prestiżowej uczelni to automatyczna przepustka do świata milionerów. Te dwa przekonania, choć mocno zakorzenione w popkulturze i rozmowach przy rodzinnym stole, są podręcznikowymi przykładami skrajnych stereotypów. Rzeczywistość, jak to zwykle bywa, leży gdzieś pośrodku i jest znacznie bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
Przekonanie o bezużyteczności studiów w Polsce wzięło się prawdopodobnie z boomu edukacyjnego lat 90. i początku XXI wieku. Wtedy niemal każdy chciał mieć wyższe wykształcenie, co doprowadziło do przesytu absolwentów kierunków humanistycznych na rynku, który nie był w stanie ich wchłonąć. Stąd wzięły się żarty o „magistrach na kasie”.
Jednak uznanie tego za regułę jest błędem. W Polsce wykształcenie wyższe wciąż jest silnie skorelowane z wyższymi zarobkami i niższym ryzykiem bezrobocia. Według danych z systemu ELA (Ekonomiczne Losy Absolwentów), osoby kończące kierunki techniczne, medyczne czy informatyczne znajdują pracę niemal natychmiast, a ich zarobki często wielokrotnie przewyższają średnią krajową. Co więcej, w Polsce studia na uczelniach publicznych są bezpłatne, co daje ogromny komfort startu zawodowego bez bagażu kredytów studenckich, który jest zmorą młodych Amerykanów.
Uznanie studiów w Polsce za bezwartościowe ignoruje fakt, że polscy inżynierowie, lekarze czy programiści są cenieni na całym świecie właśnie za solidne podstawy teoretyczne. Problem nie leży w „braku wartości” studiów, ale w niedopasowaniu niektórych kierunków do dynamicznie zmieniającego się rynku pracy.
Z drugiej strony mamy mit amerykański, w którym studia (najlepiej na Ivy League) są przedstawiane jako jedyny sposób na uniknięcie porażki życiowej. Amerykańska popkultura przez dekady pompowała obraz studenta, który dzięki dyplomowi Harvardu czy Yale staje się „panem świata”.
W rzeczywistości sytuacja w USA jest obecnie bardzo napięta. Koszty edukacji wyższej wzrosły tam w tempie drastycznie przewyższającym inflację. Wielu absolwentów kończy studia z długiem sięgającym setek tysięcy dolarów, którego spłata zajmuje im dekady. To sprawiło, że w Stanach Zjednoczonych coraz głośniej mówi się o „kryzysie wartości dyplomu”. Coraz więcej firm technologicznych, w tym giganci tacy jak Google czy Apple, oficjalnie rezygnuje z wymogu posiadania wyższego wykształcenia na rzecz konkretnych umiejętności i certyfikatów.
Twierdzenie, że w USA studia to jedyna droga do sukcesu, jest niebezpiecznym uproszczeniem. Obecnie w Stanach kwitnie rynek szkół zawodowych i tzw. trade schools. Hydraulicy, elektrycy czy technicy medyczni często zarabiają tam więcej niż absolwenci socjologii czy historii sztuki, nie mając przy tym ani centa długu studenckiego.
Oba te stereotypy opierają się na tzw. błędzie przeżywalności lub na anegdotycznych dowodach. Słyszymy o jednym koledze, który po studiach w Polsce nie znalazł pracy, i o jednym kuzynie w USA, który po studiach zarabia krocie – i na tej podstawie budujemy ogólną teorię.
Czy wiesz, że według badań przeprowadzonych w USA, dla osób z bardzo zamożnych rodzin prestiż uczelni ma mniejsze znaczenie dla ich przyszłych zarobków niż dla osób z rodzin biedniejszych? Dla tych drugich dyplom elitarnej uczelni jest faktycznie „windą społeczną”, podczas gdy ci pierwsi i tak polegają na sieci kontaktów swoich rodziców (tzw. networking).
Skrajne opinie o studiach w Polsce i USA wynikają z tęsknoty za prostymi odpowiedziami na trudne pytania o przyszłość. Łatwiej powiedzieć „studia w Polsce nic nie dają”, niż przeanalizować raporty płacowe dla konkretnych branż. Łatwiej wierzyć w „amerykański sen”, niż zmierzyć się z brutalną statystyką zadłużenia młodych ludzi za oceanem.
W rzeczywistości sukces zawodowy w obu tych krajach zależy od kombinacji wykształcenia, umiejętności praktycznych, szczęścia oraz – co coraz ważniejsze – zdolności do ciągłej nauki już po zakończeniu formalnej edukacji. Dyplom to narzędzie, a to, jak go użyjemy, zależy już od nas, niezależnie od szerokości geograficznej.