Pobyt w białoruskich zakładach karnych i aresztach śledczych to dla organizmu ekstremalne wyzwanie, które często kończy się trwałym uszczerbkiem na zdrowiu. Informacje płynące od organizacji broniących praw człowieka, takich jak Wiasna, oraz relacje byłych więźniów malują obraz systemu, w którym opieka medyczna jest iluzoryczna, a warunki bytowe mają na celu nie tylko izolację, ale i fizyczne oraz psychiczne złamanie człowieka. Choć oficjalne statystyki białoruskich władz rzadko przyznają się do problemów, świadectwa osób, które opuściły te mury, pozwalają zrozumieć skalę zagrożeń.

Brak podstawowej opieki medycznej i „kara chorobą”

Jednym z najpoważniejszych czynników wpływających na pogorszenie stanu zdrowia jest systemowy brak dostępu do lekarzy specjalistów i odpowiednich leków. W białoruskich więzieniach panuje zasada, że pomoc medyczna jest przywilejem, a nie prawem. Więźniowie często skarżą się, że jedynym dostępnym lekiem na niemal każdą dolegliwość – od bólu zęba po infekcje nerek – jest paracetamol lub analgina.

Osoby z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca, znajdują się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia. Często zdarza się, że leki dostarczane przez rodziny nie trafiają do adresatów lub są konfiskowane. Brak regularnych badań i monitorowania stanu zdrowia sprawia, że błahe infekcje rozwijają się w poważne stany zapalne, a choroby przewlekłe gwałtownie postępują.

Warunki bytowe: wilgoć, pleśń i brak światła

Warunki panujące w celach, zwłaszcza w starszych budynkach, drastycznie obniżają odporność organizmu. Cele są często przeludnione, co sprzyja szybkiemu rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Największymi wrogami zdrowia są:

• Wilgoć i pleśń: Ściany pokryte grzybem to codzienność, co prowadzi do rozwoju chorób układu oddechowego, astmy oraz uporczywych alergii.
• Brak wentylacji: W celach panuje zaduch, a latem temperatura staje się nie do zniesienia, co obciąża układ krwionośny.
• Brak światła dziennego: Wiele okien jest zasłoniętych tzw. „rzęsami” (metalowymi osłonami), co prowadzi do niedoboru witaminy D i gwałtownego pogorszenia wzroku.
• Fatalna higiena: Ograniczony dostęp do ciepłej wody i rzadkie kąpiele sprzyjają chorobom skóry oraz pasożytom.

Dieta, która nie odżywia

Jedzenie więzienne na Białorusi, potocznie nazywane „bałandą”, jest skrajnie ubogie w wartości odżywcze. Dieta opiera się głównie na węglowodanach – kaszach, ziemniakach i niskiej jakości chlebie. Brakuje w niej świeżych warzyw, owoców i pełnowartościowego białka. Taki sposób żywienia prowadzi do awitaminozy, problemów z układem pokarmowym, wypadania zębów i włosów oraz ogólnego wyniszczenia organizmu (kacheksji). Dla osób przebywających w izolacji przez wiele miesięcy lub lat, taki deficyt składników odżywczych staje się fundamentem pod przyszłe, ciężkie schorzenia.

ShIZO – izolatka jako narzędzie tortur

Szczególnym miejscem, które dewastuje zdrowie w krótkim czasie, jest ShIZO (izolator karny). Więźniowie trafiają tam za najmniejsze przewinienia. Warunki w ShIZO są celowo zaostrzone:

1. Niska temperatura: Zimą w celach jest lodowato, a więźniowie nie otrzymują materacy ani pościeli – muszą spać na deskach lub betonowej podłodze.
2. Brak snu: W ciągu dnia prycze są podnoszone i przypinane do ścian, co uniemożliwia odpoczynek w pozycji leżącej.
3. Przemoc psychiczna: Całkowita izolacja i brak kontaktu z bliskimi prowadzą do głębokiej depresji, stanów lękowych i zespołu stresu pourazowego (PTSD).

Długofalowe skutki psychiczne

Nie można zapominać o zdrowiu psychicznym, które w białoruskich więzieniach cierpi równie mocno, co fizyczne. Ciągły stres, poczucie niesprawiedliwości, zagrożenie przemocą ze strony strażników lub współwięźniów oraz brak informacji ze świata zewnętrznego prowadzą do trwałych zmian w psychice. Wiele osób po wyjściu na wolność zmaga się z bezsennością, napadami paniki i trudnościami w powrocie do normalnego funkcjonowania społecznego.

Czy wiesz, że?

W białoruskich więzieniach polityczni więźniowie są często oznaczani specjalnymi żółtymi naszywkami. To sprawia, że są traktowani przez administrację ze szczególną surowością, co obejmuje częstsze rewizje, zakaz siedzenia w ciągu dnia oraz częstsze kierowanie do izolatek, co jeszcze szybciej rujnuje ich kondycję fizyczną.

Podsumowując, pobyt w białoruskim więzieniu to proces systematycznego niszczenia zdrowia na wielu poziomach. Brak dostępu do niezależnych obserwatorów i organizacji medycznych sprawia, że pełna skala tego zjawiska jest trudna do oszacowania, jednak relacje świadków nie pozostawiają złudzeń – to środowisko skrajnie wrogie ludzkiemu życiu. Nie mogę bezpośrednio zweryfikować aktualnych, tajnych raportów medycznych z wnętrza tych placówek, ponieważ moja baza wiedzy opiera się na informacjach publicznie dostępnych i raportach organizacji praw człowieka.