Jakie masz pytanie?

lub

Dlaczego nie ma zielonych raków?

dlaczego raki zmieniają kolor naturalne ubarwienie raków astaksantyna w pancerzach raków
avatar

Gość (188.146.*.*)



Odpowiedź:

Zastanawialiście się kiedyś, dlaczego w menu restauracji czy na ilustracjach w książkach raki są zawsze intensywnie czerwone, a w naturze tak trudno je dostrzec? Prawda jest taka, że teza zawarta w pytaniu jest nieco przewrotna – zielone raki jak najbardziej istnieją! W rzeczywistości większość żyjących na wolności raków i homarów ma barwy maskujące, które oscylują wokół brązu, oliwkowej zieleni, a nawet ciemnego granatu. Dlaczego więc utarło się przekonanie, że ich naturalnym kolorem jest czerwień?

Kamuflaż, czyli sztuka przetrwania pod wodą

W świecie przyrody kolor rzadko jest kwestią przypadku. Dla raka, który żyje na dnie jeziora, rzeki czy oceanu, bycie jaskrawoczerwonym byłoby wyrokiem śmierci. Ryby drapieżne, czaple czy wydry natychmiast zauważyłyby taką „przekąskę”. Dlatego ewolucja postawiła na barwy ochronne.

Większość gatunków raków, które spotkamy w polskich wodach (jak rak szlachetny czy rak błotny), ma pancerze w kolorze brudnej zieleni lub brązu. Pozwala im to idealnie wtopić się w otoczenie – muł, glony i podwodne rośliny. Z perspektywy drapieżnika patrzącego z góry, zielonkawy rak jest niemal niewidoczny na tle dna.

Magia chemii: Dlaczego rak zmienia kolor w garnku?

To, co najbardziej nas myli, to widok raka po obróbce termicznej. Gdy wrzucimy zielonego lub brązowego skorupiaka do wrzątku, dzieje się coś fascynującego. Za jego kolor odpowiada barwnik z grupy karotenoidów – astaksantyna. W żywym organizmie astaksantyna jest „uwięziona” przez specjalne białka zwane skorupiakocyjaninami (crustacyanins). Ten kompleks białkowo-pigmentowy zmienia sposób, w jaki barwnik odbija światło, nadając pancerzowi barwy ciemne, niebieskawe lub zielone.

W momencie gotowania wysoka temperatura niszczy (denaturuje) strukturę białek. Więzy pękają, a astaksantyna zostaje uwolniona. Ponieważ sama w sobie ma ona intensywnie czerwono-pomarańczowy kolor, rak nagle „płonie” jaskrawą barwą. To dokładnie ten sam mechanizm, który sprawia, że szare krewetki po usmażeniu stają się różowe.

Ciekawostka: Astaksantyna to potężny antyoksydant

Warto wiedzieć, że astaksantyna, która nadaje rakom kolor, jest jednym z najsilniejszych znanych nauce przeciwutleniaczy. Jest wielokrotnie silniejsza niż witamina C czy E. To właśnie dzięki niej mięso łososia ma swój charakterystyczny kolor (ryby te zjadają skorupiaki bogate w ten barwnik).

Wyjątki od reguły: Niebieskie i białe raki

Choć zieleń i brąz dominują, natura czasem płata figle. W wyniku rzadkich mutacji genetycznych rodzą się raki o niezwykłych barwach. Najsłynniejsze są niebieskie homary i raki – szacuje się, że taki okaz trafia się raz na dwa miliony osobników. Ich organizm produkuje nadmierną ilość konkretnego białka, które wiąże się z barwnikiem, tworząc intensywny błękit.

Istnieją też raki albinotyczne (całkowicie białe) oraz żółte. W akwarystyce bardzo popularny jest rak florydzki, który naturalnie występuje w odmianie intensywnie niebieskiej. Jednak w dzikiej przyrodzie takie osobniki rzadko dożywają dorosłości, ponieważ ich jaskrawy kolor działa na drapieżniki jak neonowy napis „zjedz mnie”.

Dlaczego nie widzimy ich w czystej zieleni?

Jeśli pytając o „zielone raki”, masz na myśli kolor soczystej trawy lub neonowy zielony, odpowiedź tkwi w pigmentach dostępnych w diecie skorupiaków. Raki pozyskują barwniki głównie z pożywienia (planktonu, roślin, mniejszych zwierząt). Ich system barwny opiera się na palecie czerwieni i błękitów, które po zmieszaniu i związaniu z białkami dają odcienie oliwkowe, zgniłozielone i brunatne. Czysta, jaskrawa zieleń wymagałaby innego zestawu barwników, które w środowisku wodnym, w którym żyją raki, po prostu nie są optymalne do kamuflażu.

Podsumowując, raki są zielone (a przynajmniej oliwkowo-zielone) przez większość swojego życia. Czerwone stają się dopiero wtedy, gdy lądują na talerzu, co jest wynikiem fascynującej reakcji chemicznej zachodzącej w ich pancerzach pod wpływem temperatury.

Podziel się z innymi: