Wielu z nas kojarzy buraki pastewne głównie z krajobrazem wiejskim, gdzie wielkie, żółtawe lub białe bulwy wystają z ziemi, czekając na zbiór jako pasza dla zwierząt hodowlanych. Choć ich głównym przeznaczeniem jest karmienie krów czy świń, w głowach wielu osób pojawia się pytanie: czy człowiek również mógłby je zjeść bez obaw o zdrowie? Krótka odpowiedź brzmi: tak, buraki pastewne są jadalne dla ludzi, ale istnieje kilka powodów, dla których rzadko lądują na naszych talerzach.

Czy burak pastewny jest bezpieczny do spożycia?

Z botanicznego punktu widzenia burak pastewny (Beta vulgaris L. var. alba) należy do tej samej rodziny co burak ćwikłowy, którego używamy do barszczu, czy burak cukrowy. Nie zawiera on żadnych toksycznych substancji, które mogłyby zaszkodzić człowiekowi. Można go ugotować, upiec, a nawet zjeść na surowo, choć ta ostatnia opcja wymagałaby od nas sporej determinacji i bardzo mocnych zębów.

Mimo że jest bezpieczny, burak pastewny nie został wyhodowany z myślą o walorach smakowych dla ludzi, lecz o masie i wartości energetycznej dla zwierząt. To sprawia, że jego konsumpcja jest raczej kulinarnym wyzwaniem niż przyjemnością.

Dlaczego rzadko jemy buraki pastewne?

Główną barierą nie jest bezpieczeństwo, ale jakość kulinarna. Jeśli porównamy buraka pastewnego do znanego nam buraka ćwikłowego, szybko zauważymy kluczowe różnice:

• Smak: Buraki pastewne są znacznie mniej słodkie niż ich cukrowi kuzyni i pozbawione tej charakterystycznej, głębokiej słodyczy buraka ćwikłowego. Ich smak jest często określany jako mdły, ziemisty, a czasem lekko gorzki.
• Tekstura: Są one bardzo twarde i włókniste. Nawet po długim gotowaniu mogą pozostać łykowate, co sprawia, że jedzenie ich nie należy do najbardziej komfortowych doświadczeń.
• Rozmiar i obróbka: Buraki te osiągają imponujące rozmiary, co przekłada się na bardzo grubą i twardą skórę. Obieranie ich wymaga użycia sporej siły i ostrego noża, a przygotowanie do spożycia zajmuje znacznie więcej czasu niż w przypadku warzyw ogrodowych.

Wartości odżywcze i zastosowanie w kuchni

Choć burak pastewny nie wygra konkursu na najsmaczniejsze warzywo roku, nie można mu odmówić pewnych wartości odżywczych. Jest bogaty w węglowodany (głównie sacharozę), błonnik oraz niektóre minerały i witaminy, choć w mniejszych ilościach niż burak ćwikłowy.

W historii zdarzały się okresy, w których buraki pastewne ratowały ludzi przed głodem. Podczas wojen czy wielkich kryzysów były one cennym źródłem kalorii, gdy brakowało innych produktów. Dziś, w dobie powrotu do naturalnych i zapomnianych składników, niektórzy eksperymentują z nimi w kuchni, traktując je jako bazę do wypełnienia potraw lub dodatek do placków warzywnych, gdzie po mocnym doprawieniu i starciu na drobnych oczkach stają się akceptowalne w smaku.

Jak przygotować buraka pastewnego, jeśli chcesz go spróbować?

Jeśli ciekawość zwycięży i postanowisz sprawdzić, jak smakuje to warzywo, pamiętaj o kilku zasadach:

1. Wybieraj młodsze okazy: Mniejsze buraki są zazwyczaj mniej włókniste i mają delikatniejszy smak.
2. Długie gotowanie: Burak pastewny wymaga znacznie więcej czasu w garnku niż ziemniaki czy buraki ćwikłowe.
3. Mocne przyprawy: Ze względu na mdły smak, warto użyć wyrazistych dodatków, takich jak czosnek, majeranek, ocet jabłkowy czy ostra papryka.

Różnice między burakiem pastewnym, cukrowym a ćwikłowym

Warto wiedzieć, co dokładnie mamy na talerzu (lub w polu). Oto szybkie zestawienie:

• Burak ćwikłowy: Mały, intensywnie czerwony, słodki i delikatny. Idealny do sałatek i zup.
• Burak cukrowy: Biały, o bardzo wysokiej zawartości cukru (do 20%). Wykorzystywany głównie w przemyśle cukrowniczym. Jest bardzo twardy, ale po upieczeniu smakuje jak bardzo słodki ziemniak.
• Burak pastewny: Duży, najczęściej żółty, pomarańczowy lub biały. Ma najniższą zawartość cukru z tej trójki i jest najbardziej włóknisty.

Ciekawostka: Burak pastewny w tradycji ludowej

W niektórych regionach Polski buraki pastewne wykorzystywano nie tylko do jedzenia w trudnych czasach, ale także do... zabawy. Z wielkich bulw drążono lampiony, podobne do tych, które dziś robi się z dyń na Halloween. Takie "świecące głowy" były elementem ludowych obrzędów i zabaw jesiennych, co pokazuje, że to warzywo miało swoje miejsce w kulturze wiejskiej nie tylko w korycie dla zwierząt.

Podsumowując, buraki pastewne są jadalne i bezpieczne, ale ich walory smakowe sprawiają, że pozostają one głównie domeną rolnictwa. Jeśli jednak szukasz kulinarnych przygód i nie boisz się twardych warzyw o ziemistym posmaku, nic nie stoi na przeszkodzie, by spróbować ich w swojej kuchni.