Brahmaputra to jedna z najważniejszych i najbardziej majestatycznych rzek Azji Południowej, która odgrywa kluczową rolę w życiu milionów ludzi, kształtując krajobraz, kulturę i gospodarkę trzech krajów.

Podstawowe informacje o Brahmaputrze

Brahmaputra to potężna rzeka przepływająca przez terytorium Chin, Indii i Bangladeszu. Jej długość jest szacowana na około 2840 km do 2900 km, a powierzchnia dorzecza wynosi około 935 tys. km².

Pochodzenie nazwy

Sama nazwa ma głębokie korzenie w sanskrycie i oznacza dosłownie „syn Brahmy” (Brahma to Bóg Stwórca w hinduizmie, a putra to syn).

Źródło i bieg rzeki

Rzeka bierze swój początek w lodowcach masywów górskich Himalajów i Transhimalajów, na Wyżynie Tybetańskiej.

1. Górny bieg (Tybet): Na tym odcinku, liczącym ponad 1000 km, rzeka ma charakter górski. Płynie rowem tektonicznym, a Tybetańczycy nazywają ją Yarlung Zangpo (lub Jarlung-cangpo).
2. Przełom Himalajów: Po minięciu masywu Namjagbarwa Feng, rzeka gwałtownie skręca na południe, przecinając wschodnie Himalaje przełomem o głębokości 3–4 km. Kanion Yarlung Zangpo jest według niektórych źródeł uznawany za najgłębszy kanion na Ziemi.
3. Wpływ do Indii (Asam): Opuszczając Himalaje, rzeka wpływa na Nizinę Hindustańską, gdzie w Indiach (w stanie Asam) jest nazywana Dihang, a następnie Brahmaputra. Przyjmuje charakter rzeki nizinnej, rozlewając się na dużą szerokość.
4. Dolny bieg (Bangladesz): W Bangladeszu główny nurt rzeki nosi nazwę Jamuna. Tam łączy się z Gangesem, a następnie z rzeką Meghna, tworząc wspólnie największą na świecie deltę, uchodzącą do Zatoki Bengalskiej (Ocean Indyjski).

Rzeka, która przecina góry — fenomen antecendentny

Brahmaputra, podobnie jak Indus i Satluj, jest przykładem tzw. rzeki antecendentnej. Oznacza to, że rzeka ta istniała i zdążyła wyrzeźbić swoje koryto, zanim nastąpiło wypiętrzenie pasma górskiego (Himalajów). Gdy masyw zaczął się podnosić, rzeka utrzymała swój bieg, wycinając coraz głębszą dolinę w rosnącej górze, zamiast ją omijać. Jest to żywe świadectwo potęgi natury i skomplikowanych procesów geologicznych.

Znaczenie dla regionu

Brahmaputra jest nie tylko geograficznym gigantem, ale także życiodajną arterią dla regionu, choć jednocześnie stanowi poważne zagrożenie.

Żeglowność i transport

Na całym obszarze Niziny Hindustańskiej Brahmaputra jest rzeką żeglowną, co czyni ją ważnym szlakiem transportowym.

Monsuny i powodzie

W okresie letnich monsunów poziom wody w rzece może podnieść się o 10–12 metrów. Choć nawadnia to okoliczne tereny, czyniąc je żyznymi, to jednocześnie powoduje katastrofalne powodzie, które stanowią poważne zagrożenie dla lokalnych społeczności i infrastruktury.

Bioróżnorodność i kultura

Rzeka i jej delta (zwłaszcza w Asamie) to obszary o ogromnej różnorodności biologicznej, obfitujące w dzikie zwierzęta. Delta Brahmaputry, którą tworzy wraz z Gangesem, jest największą deltą na świecie (o powierzchni około 80–100 tys. km²). Rzeka głęboko wpływa na kulturę, tradycje i codzienne życie mieszkańców, będąc świadkiem i uczestnikiem historii regionu.

Współczesne wyzwania

Region zmaga się z poważnymi problemami, takimi jak:

• Erozja brzegów: Intensywne opady i działalność rzeczna prowadzą do szybkiej utraty gruntów, zagrażając osadom.
• Zanieczyszczenie wód: Wzrost populacji i urbanizacja skutkują odprowadzaniem odpadów przemysłowych i domowych, co zmniejsza bioróżnorodność i wpływa na zdrowie mieszkańców.
• Projekty hydrotechniczne: Plany budowy tam, zwłaszcza w Chinach (na rzece Yarlung Zangbo), budzą obawy w Indiach i Bangladeszu dotyczące potencjalnego wpływu na zasoby wodne i bezpieczeństwo.