Kreta to prawdziwa królowa greckich wysp i największa z nich wszystkich, a do tego piąta co do wielkości na Morzu Śródziemnym. Nie jest to po prostu kolejny kawałek lądu z pięknymi plażami, ale miejsce o niezwykle bogatej historii, zróżnicowanym krajobrazie i unikalnej kulturze. Jeśli planujesz podróż na tę magiczną wyspę, oto kompendium wiedzy, które pomoże Ci w pełni docenić jej urok.

Kolebka cywilizacji i mitów

Kreta to miejsce, w którym narodziła się pierwsza zaawansowana cywilizacja Europy – cywilizacja minojska, datowana na około 5 tysięcy lat temu. To właśnie z tego okresu pochodzą legendy, które znacie z lekcji historii i mitologii.

To tutaj, w Jaskini Dikte, miał urodzić się Zeus, ojciec wszystkich bogów. To tutaj również król Minos kazał Dedalowi zbudować słynny Labirynt, aby uwięzić w nim Minotaura. I wreszcie, to z Krety uciekał nieszczęsny Ikar, który zapłacił życiem za zbytnie zbliżenie się do słońca.

Bogata historia wyspy to nie tylko czasy minojskie. Kreta była podbijana przez Rzymian, Arabów, Wenecjan, Turków, a nawet krótko przez Niemców podczas II wojny światowej. Każdy z tych okresów odcisnął swoje piętno na architekturze, kuchni i mentalności Kreteńczyków, która często różni się od tej na kontynencie.

Kreta to nie tylko plaże

Choć Kreta słynie z pięknych, szerokich i jasnych plaż (jak choćby słynna Laguna Balos), jej krajobraz jest zaskakująco zróżnicowany.

Góry i wąwozy

Wyspa jest bardzo górzysta, a jej najwyższy szczyt – Psiloritis – sięga 2456 metrów n.p.m. To sprawia, że na Krecie można podziwiać nie tylko morskie widoki, ale i majestatyczne, skaliste krajobrazy.

Wapienna budowa geologiczna wyspy zaowocowała powstaniem ponad trzech tysięcy jaskiń oraz licznych, głębokich wąwozów. Najbardziej znanym i najdłuższym w Europie jest Wąwóz Samaria, który jest obowiązkowym punktem dla miłośników trekkingu. Inne popularne to Wąwóz Imbros i Aradena.

Podział na regiony

Kreta jest podzielona na cztery jednostki regionalne, z których każda ma inny charakter:

• Chania – zachodnia część, słynąca z urokliwego weneckiego portu i pięknych plaż.
• Retimno – środkowo-zachodnia część, z malowniczą starówką i historycznymi wpływami wenecko-tureckimi.
• Heraklion – środkowo-wschodnia część, gdzie znajduje się stolica wyspy (Heraklion/Iraklion) i słynny pałac w Knossos.
• Lasiti – wschodnia część, bardziej dzika i spokojna, z pięknymi zatokami i klasztorami.

Pamiętaj, że Kreta jest duża! Odległości między wschodem a zachodem są spore, dlatego planując urlop, warto skupić się na zwiedzaniu jednej części lub rozważyć wynajęcie samochodu.

Kreteńska kuchnia – esencja zdrowia

Kuchnia kreteńska, będąca częścią diety śródziemnomorskiej, jest uznawana za jedną z najzdrowszych i najsmaczniejszych na świecie. Opiera się na świeżych warzywach, owocach, aromatycznych przyprawach i oczywiście na słynnej, lokalnej oliwie z oliwek.

Co musisz spróbować?

• Dakos – rodzaj jęczmiennego suchara (często namoczonego w oliwie) z posiekanymi pomidorami, fetą lub serem mizithra i oregano.
• Ouzo i Raki – Ouzo to anyżowy alkohol, ale prawdziwym lokalnym specjałem jest Raki (lub Tsikoudia), lokalnie destylowany, bardzo mocny trunek, często podawany na koniec posiłku.
• Kolacja w tawernie – dla Kreteńczyków najważniejszym posiłkiem jest kolacja, którą celebrują w gronie rodziny lub przyjaciół. To idealny moment, by spróbować lokalnych potraw.

Kiedy jechać na Kretę?

Kreta cieszy się klimatem umiarkowanym z cechami subtropikalnymi, co oznacza długie, gorące i suche lata.

• Najlepszy czas na wizytę to okres od początku kwietnia do końca października.
• Wysoki sezon przypada na czerwiec, wrzesień i październik, kiedy pogoda jest idealna do plażowania i zwiedzania, a tłumy są mniejsze niż w szczycie lata.
• Bardzo wysoki sezon to lipiec i sierpień. Wtedy temperatury często przekraczają 30°C, a na wyspie panuje największy ruch turystyczny. Jeśli nie lubisz upałów i tłumów, lepiej wybierz inne miesiące.
• Wiosna (kwiecień/maj) jest piękna, z kwitnącą roślinnością, a temperatury są przyjemne do zwiedzania.
• Zima jest chłodniejsza, a w górach często leży śnieg (od listopada do maja).

Porady praktyczne

1. Transport publiczny: Komunikacja miejska na Krecie, obsługiwana przez autobusy KTEL, jest zaskakująco dobrze rozwinięta i pozwala zwiedzić niemal całą wyspę. Bilety kupisz u kierowcy.
2. Siga-Siga: Pamiętaj, że jesteś w Grecji, gdzie obowiązuje zasada siga-siga, czyli "powoli, powoli". Autobus może się spóźnić, a obsługa w restauracji nie będzie się spieszyć – zaakceptuj to i ciesz się beztroskim klimatem.
3. Lotniska: Na Kretę dolecisz bezpośrednio do jednego z dwóch głównych lotnisk: Port lotniczy Heraklion im. Nikosa Kazandzakisa (HER) lub Port lotniczy Chania im. Joanisa Daskalojanisa (CHQ).
4. Endemity: Kreta jest domem dla około 2000 gatunków roślin, z czego aż 160 to endemity, czyli gatunki występujące tylko w tym regionie. Warto o tym pamiętać, podziwiając lokalną florę!