Wprowadzenie tak kompleksowego pakietu zmian fiskalnych i emerytalnych w całej Unii Europejskiej byłoby prawdziwą rewolucją, która dotknęłaby niemal każdego aspektu życia obywateli – od zawartości portfela po codzienne wybory żywieniowe. Taki scenariusz łączy w sobie elementy przymusowego oszczędzania, wspólnotowej polityki dłużnej oraz agresywnej polityki prozdrowotnej i energetycznej. Przyjrzyjmy się, jak te zmiany wpłynęłyby na codzienność mieszkańców UE.

Nowy filar emerytalny: Euroobligacje w portfelu

Obowiązkowe potrącanie 2% lub 3% dochodów na zakup euroobligacji to de facto wprowadzenie ogólnoeuropejskiego systemu kapitałowego. Dla przeciętnego pracownika oznaczałoby to nieco niższą pensję "na rękę" dzisiaj, ale w zamian za obietnicę bezpieczniejszej jesieni życia.

Szczególnie interesujący jest podział wiekowy. Osoby do 40. roku życia, obciążone stawką 3%, odczułyby to najmocniej. Z perspektywy ekonomicznej ma to sens – młodzi mają przed sobą dłuższy horyzont inwestycyjny, co pozwala na skumulowanie większego kapitału dzięki procentowi składanemu. Z perspektywy społecznej mogłoby to jednak budzić opór, zwłaszcza w krajach, gdzie koszty życia i wejścia na rynek mieszkaniowy są już teraz bardzo wysokie.

Inwestowanie tych środków w euroobligacje (wspólny dług UE) zamiast w krajowe obligacje czy giełdę, zwiększyłoby stabilność finansową całej strefy euro i Unii. Obywatele staliby się bezpośrednimi wierzycielami wspólnoty, co mogłoby zacieśnić więzi polityczne, ale też uzależnić wysokość przyszłych emerytur od kondycji gospodarczej całej Europy, a nie tylko jednego kraju.

Emerytura nie wcześniej niż w wieku 66 lat

Ustalenie sztywnej granicy 66 lat jako najwcześniejszego momentu wypłaty środków z euroobligacji to odpowiedź na demograficzne starzenie się Europy. Dla wielu krajów, gdzie wiek emerytalny jest obecnie niższy (np. dla kobiet w Polsce), oznaczałoby to konieczność dłuższej aktywności zawodowej, aby w pełni skorzystać z nowego systemu.

Warto zauważyć, że takie rozwiązanie promuje mobilność zawodową. Niezależnie od tego, czy pracujesz w Polsce, Hiszpanii czy Niemczech, Twoje składki na euroobligacje "idą za Tobą" i są rozliczane na poziomie unijnym, co upraszcza sytuację osób pracujących w różnych krajach członkowskich.

Tańszy prąd dla każdego: Koniec akcyzy

Zakaz nakładania akcyzy na energię elektryczną to potężny impuls dla gospodarki. Akcyza jest podatkiem pośrednim, który podnosi koszty produkcji i życia. Jej zniesienie odczulibyśmy natychmiast w niższych rachunkach za prąd.

Mogłoby to przyspieszyć transformację energetyczną. Tańszy prąd sprawiłby, że pompy ciepła czy samochody elektryczne stałyby się znacznie bardziej opłacalne w porównaniu z rozwiązaniami opartymi na paliwach kopalnych. Dla przemysłu energochłonnego w UE byłaby to szansa na odzyskanie konkurencyjności wobec USA czy Chin, gdzie koszty energii są często niższe.

Droższe "grzeszki" i koniec taniej wołowiny

Druga strona medalu to zmiany w podatku VAT. Zakaz stosowania obniżonych stawek na sól, cukier, MSG (glutaminian sodu), wołowinę, olej palmowy i solaria to klasyczny przykład "podatku od grzechu" (sin tax), ale realizowany poprzez ujednolicenie stawek do poziomu podstawowego (w Polsce byłoby to przejście z 5% lub 8% na 23%).

Co by się zmieniło?

• Dieta: Ceny przetworzonej żywności, słodyczy i napojów słodzonych gwałtownie by wzrosły. Wołowina stałaby się produktem luksusowym, co ma na celu ograniczenie emisji metanu i zużycia wody związanych z jej produkcją.
• Środowisko: Wyższy VAT na olej palmowy uderzyłby w producentów tanich przekąsek i kosmetyków, potencjalnie ograniczając popyt na surowiec odpowiedzialny za wycinanie lasów deszczowych.
• Zdrowie publiczne: Droższa sól i MSG mogłyby skłonić producentów do zmiany receptur na zdrowsze, a wyższe ceny za solaria miałyby zniechęcać do korzystania z usług zwiększających ryzyko nowotworów skóry.

Dla przeciętnego konsumenta koszyk podstawowych zakupów spożywczych stałby się droższy, co mogłoby być szczególnie bolesne dla osób o niższych dochodach, które statystycznie wydają większą część budżetu na żywność.

Bilans zysków i strat

Gdyby taki scenariusz wszedł w życie, mieszkańcy UE znaleźliby się w nowej rzeczywistości ekonomicznej. Z jednej strony mielibyśmy mniejszą płacę netto i droższe jedzenie, z drugiej – niższe koszty utrzymania domu (prąd) oraz gwarancję dodatkowego, bezpiecznego kapitału na starość.

Ciekawostką jest fakt, że takie rozwiązanie mogłoby doprowadzić do powstania "europejskiego portfela". Zamiast polegać wyłącznie na krajowych systemach ZUS czy ich odpowiednikach, każdy obywatel miałby realne aktywa w euroobligacjach. To ogromna zmiana mentalna – z bycia "klientem" państwowego systemu ubezpieczeń stajemy się inwestorami na rynku długu publicznego Unii Europejskiej.

Ostateczny efekt zależałby od tego, czy oszczędności na rachunkach za prąd zrównoważyłyby wyższe wydatki na żywność i obowiązkowe składki. Dla osób prowadzących JDG byłoby to spore wyzwanie administracyjne, ale też sposób na budowę realnego zabezpieczenia, o które w tej grupie zawodowej bywa trudno.