Nie ma wątpliwości, że niemiecka transformacja energetyczna, znana jako Energiewende, stała się jednym z najbardziej kontrowersyjnych i jednocześnie najbardziej pouczających eksperymentów w historii nowoczesnej energetyki. Pytanie, które zadajesz, dotyka sedna tego problemu, opisując go za pomocą bardzo mocnych i politycznie nacechowanych terminów – „anarchistyczne naciski” i „szowinistyczne naciski” – które, choć ostre, dobrze oddają skalę i skrajność przyjętych rozwiązań.

W rzeczywistości to nie tyle celowe, skrajne ideologie w czystej formie, co niezamierzone konsekwencje radykalnej polityki energetycznej doprowadziły do obecnej debaty o powrocie energetyki jądrowej w Niemczech.

Faza pierwsza: „Anarchistyczne” dążenie do 100% OZE i jego konsekwencje

Termin „anarchistyczne naciski” odnosi się do radykalnego, ideologicznego ruchu antynuklearnego, który w Niemczech zyskał ogromne poparcie polityczne, zwłaszcza po katastrofie w Fukushimie w 2011 roku. To właśnie ten ruch stał się motorem Energiewende, która zakładała jednoczesne odejście od energetyki jądrowej i paliw kopalnych na rzecz niemal całkowitego oparcia się na odnawialnych źródłach energii (OZE), takich jak fotowoltaika i farmy wiatrowe.

Konsekwencje tego radykalnego podejścia były następujące:

1. Niestabilność systemu i kryzys energetyczny: Energia z OZE jest z natury niestabilna i zależna od warunków pogodowych (wiatr, słońce). Wyłączenie stabilnych, zeroemisyjnych elektrowni jądrowych (ostatnie zamknięto w kwietniu 2023 r.) stworzyło lukę w systemie, której nie dało się w pełni pokryć niestabilnymi źródłami odnawialnymi. W rezultacie system stał się bardziej podatny na wahania i wymagał interwencyjnego importu energii, np. z Francji (która w dużej mierze opiera się na atomie).
2. Wzrost kosztów: Konieczność sztucznego obniżania produkcji stabilnych źródeł (aby zrobić miejsce dla OZE) oraz wysokie koszty stabilizacji sieci i budowy magazynów energii (które są wciąż nieopłacalne ekonomicznie) doprowadziły do wzrostu cen prądu. Analizy pokazały, że gdyby elektrownie jądrowe działały nadal, ceny energii w Niemczech mogłyby być niższe.

Faza druga: „Szowinistyczne” naciski na źródła emisyjne jako konieczność

W tym kontekście określenie „szowinistyczne naciski na 100% energii ze źródeł emisyjnych” nie oznaczało celowego dążenia do zanieczyszczania, ale raczej pragmatyczną konieczność ratowania stabilności gospodarczej i przemysłu.

Po wyłączeniu elektrowni jądrowych, aby utrzymać stabilność dostaw energii dla przemysłu i gospodarstw domowych (co jest priorytetem dla każdego państwa, stąd interpretacja jako „szowinistyczne” – czyli przedkładające interes narodowy/przemysłowy ponad wszystko), Niemcy musiały:

1. Wrócić do węgla i gazu: Luki w dostawach energii musiały zostać wypełnione przez stabilne źródła, którymi w tym momencie były głównie elektrownie węglowe i gazowe. Kryzys energetyczny, związany z wojną na Ukrainie i odcięciem dostaw rosyjskiego gazu, jeszcze bardziej pogłębił ten problem, zmuszając do ponownego uruchamiania elektrowni węglowych.
2. Zwiększyć emisje i zanieczyszczenie: Oparcie się na paliwach kopalnych, zamiast na zeroemisyjnym atomie, doprowadziło do wzrostu emisji CO2. Obecnie energia elektryczna wytwarzana w Niemczech jest znacznie bardziej emisyjna niż w krajach opierających się na atomie, np. we Francji. To z kolei przełożyło się na problemy z zanieczyszczeniem powietrza i zdrowiem, co było bezpośrednim zaprzeczeniem pierwotnych celów Energiewende, czyli ochrony klimatu.

Kompromitacja skrajności i powrót do debaty o atomie

To właśnie ta podwójna porażka – niestabilność i wysokie koszty wynikające z radykalnego odejścia od atomu (faza „anarchistyczna”) oraz wzrost zanieczyszczenia i emisji wynikający z konieczności ratowania systemu węglem i gazem (faza „szowinistyczna”) – skompromitowała czysto antynuklearną skrajność.

Polityka, która miała prowadzić do czystej i taniej energii, doprowadziła do droższej i bardziej emisyjnej energii, a także do zwiększenia ryzyka blackoutów.

W efekcie, czołowi politycy, zwłaszcza opozycyjni (CDU/CSU, FDP), zaczęli otwarcie krytykować decyzję o zamknięciu reaktorów jako „poważny błąd” i domagać się powrotu do energetyki jądrowej, w tym ponownego uruchomienia wyłączonych reaktorów lub budowy nowoczesnych małych reaktorów modułowych (SMR).

Podsumowując: Skrajne, antynuklearne dążenie do 100% OZE okazało się niepraktyczne i drogie, a jego jedyną stabilną alternatywą, w krótkim okresie, stały się zanieczyszczające paliwa kopalne. Ten bolesny dylemat – albo niestabilność, albo zanieczyszczenie – sprawił, że stabilna i zeroemisyjna energetyka jądrowa, wcześniej odrzucona z przyczyn ideologicznych, powróciła do głównego nurtu debaty jako rozwiązanie pragmatyczne i niezbędne do osiągnięcia celów klimatycznych i bezpieczeństwa energetycznego.

Ciekawostka:
Jeden z ekspertów stwierdził, że ponowne włączenie zaledwie dwóch niemieckich reaktorów jądrowych przełożyłoby się na możliwy spadek emisji CO2. To pokazuje, jak duży wpływ na miks energetyczny miała decyzja o ich zamknięciu.