Decyzja o masowym rozdawaniu broni palnej cywilom w pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę była ruchem desperackim, ale z punktu widzenia strategii obronnej – niezwykle skutecznym. Gdy rosyjskie kolumny pancerne parły na Kijów, ukraińskie władze zdecydowały się na krok, który w normalnych warunkach byłby nie do pomyślenia: wydano tysiące karabinów niemal każdemu, kto zgłosił chęć walki, często bez żadnej weryfikacji czy wpisania do rejestru. Choć uratowało to stolicę, wywołało falę krytyki i obaw, które do dziś odbijają się echem w dyskusjach o bezpieczeństwie narodowym.

Bezpieczeństwo publiczne i ryzyko fali przestępczości

Głównym argumentem krytyków braku rejestracji było realne zagrożenie dla bezpieczeństwa wewnętrznego. Wprowadzenie do obiegu dziesiątek tysięcy sztuk niezarejestrowanej broni automatycznej w ręce osób, które nie przeszły testów psychologicznych ani szkolenia, to scenariusz, który spędza sen z powiek policji na całym świecie.

Obawiano się, że broń wydana do obrony przed najeźdźcą szybko trafi na czarny rynek lub zostanie wykorzystana do porachunków przestępczych. Bez numerów seryjnych przypisanych do konkretnych nazwisk w państwowej bazie danych, wykrycie sprawcy ewentualnego przestępstwa staje się niemal niemożliwe. Krytycy wskazywali, że chaos wojenny jest idealną przykrywką dla grup przestępczych, które mogły w ten sposób legalnie (w tamtym momencie) wejść w posiadanie arsenału wojskowego.

Problem "zagubionej" broni po wojnie

Kolejnym punktem spornym była kwestia demobilizacji i powrotu do normalności. Historia konfliktów zbrojnych uczy, że znacznie łatwiej jest broń rozdać, niż ją później odzyskać. Brak ewidencji oznacza, że państwo nie wie, ile dokładnie karabinów znajduje się w rękach prywatnych i u kogo konkretnie.

W kontekście przyszłej integracji Ukrainy z Unią Europejską, kwestia nielegalnego obrotu bronią jest kluczowa. Krytycy podnosili, że tysiące "zaginionych" karabinów AK mogą w przyszłości wypływać w całej Europie, stając się narzędziem w rękach terrorystów lub gangów. Dla rządu w Kijowie brak rejestracji to ogromne wyzwanie logistyczne i polityczne, z którym będzie musiał się mierzyć przez dekady po zakończeniu walk.

Ciekawostka: Ile broni faktycznie rozdano?

Szacuje się, że tylko w ciągu pierwszych kilku dni obrony Kijowa wydano cywilom ponad 25 000 karabinów automatycznych oraz miliony sztuk amunicji. Wszystko to działo się bezpośrednio "z ciężarówek", często na podstawie okazania dowodu osobistego lub nawet bez niego, gdy sytuacja stawała się krytyczna.

Ryzyko infiltracji przez dywersantów

W początkowej fazie inwazji Ukraina zmagała się z ogromnym problemem rosyjskich grup dywersyjno-rozpoznawczych (DRG). Krytycy argumentowali, że brak procedur rejestracyjnych ułatwił zadanie wrogowi. Rosyjscy agenci, przebrani za ukraińskich cywilów lub członków Obrony Terytorialnej, mogli teoretycznie stanąć w kolejce po broń i otrzymać ją od państwa, które mieli zniszczyć. Choć brzmi to jak scenariusz filmu szpiegowskiego, w warunkach paniki i braku cyfrowej weryfikacji, takie ryzyko było bardzo realne i mogło prowadzić do tragicznych w skutkach incydentów "bratobójczego ognia".

Status cywila w świetle prawa międzynarodowego

Z perspektywy prawniczej, brak rejestracji i jasnego przypisania broni do struktur wojskowych stawiał cywilów w trudnej sytuacji. Zgodnie z Konwencjami Genewskimi, aby osoba biorąca udział w walce była traktowana jako kombatant (i miała prawo do statusu jeńca wojennego), powinna posiadać wyróżniający się znak rozpoznawczy i być częścią zorganizowanej struktury.

Krytycy podnosili, że rozdawanie broni "luzem" bez ewidencji sprawia, że cywile stają się w oczach agresora "nielegalnymi bojownikami". To z kolei dawało Rosjanom pretekst do brutalnego traktowania zatrzymanych osób, twierdząc, że nie są oni chronieni prawem międzynarodowym.

Jak Ukraina próbuje naprawić ten problem?

Warto zaznaczyć, że ukraińskie władze nie zignorowały tych głosów. Już w marcu 2022 roku przyjęto ustawę "O zapewnieniu udziału cywilów w obronie Ukrainy", która miała wstecznie uregulować kwestię posiadania broni. Wprowadzono procedury deklarowania posiadanej broni na posterunkach policji, co pozwala na jej legalne używanie w celach obronnych, a jednocześnie daje państwu cień kontroli nad tym, co dzieje się z uzbrojeniem.

Obecnie trwają prace nad pełnym rejestrem broni palnej, który ma objąć nie tylko tę wydaną przez wojsko, ale także zdobyczną broń rosyjską, którą cywile masowo przejmowali na wyzwolonych terenach. Mimo to, brak początkowej rejestracji pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów strategii "totalnego oporu" Ukrainy.