Kiedy myślimy o machinie wojennej III Rzeszy, przed oczami stają nam zazwyczaj kolumny czołgów, ryczące Sztukasy czy postacie generałów w charakterystycznych mundurach. Jednak za tymi obrazami kryła się skomplikowana i często dość chaotyczna struktura dowodzenia. Jednym z jej najważniejszych, a zarazem najbardziej kontrowersyjnych elementów było OKW, czyli Oberkommando der Wehrmacht (Naczelne Dowództwo Sił Zbrojnych).

Narodziny OKW, czyli jak Hitler przejął pełną kontrolę

OKW nie istniało od początku rządów nazistów. Powstało 4 lutego 1938 roku w wyniku celowej intrygi politycznej, znanej jako afera Blomberga-Fritscha. Adolf Hitler, chcąc pozbyć się konserwatywnych generałów, którzy hamowali jego agresywne plany, doprowadził do dymisji ministra wojny Wernera von Blomberga oraz naczelnego dowódcy wojsk lądowych Wernera von Fritscha.

Zamiast mianować nowego ministra wojny, Hitler postanowił sam objąć bezpośrednie dowództwo nad siłami zbrojnymi. W ten sposób dotychczasowe Ministerstwo Wojny zostało przekształcone w OKW. Stało się ono osobistym sztabem wojskowym Hitlera, co pozwoliło mu na omijanie tradycyjnej hierarchii wojskowej i bezpośrednie wpływanie na strategię.

Struktura i kluczowe postacie

Na czele OKW stanął feldmarszałek Wilhelm Keitel. Choć brzmi to dumnie, w rzeczywistości Keitel był całkowicie podporządkowany Hitlerowi, za co zyskał wśród innych oficerów pogardliwy przydomek "Lakeitel" (gra słów łącząca jego nazwisko z niemieckim słowem Lakai – lokaj).

Drugą kluczową postacią był generał Alfred Jodl, szef sztabu operacyjnego (Wehrmachtführungsstab). To on odpowiadał za planowanie strategiczne i przekuwanie wizji Hitlera na konkretne rozkazy wojskowe. OKW teoretycznie miało koordynować działania trzech rodzajów sił zbrojnych:

• OKH (Oberkommando des Heeres) – wojska lądowe,
• OKL (Oberkommando der Luftwaffe) – lotnictwo,
• OKM (Oberkommando der Kriegsmarine) – marynarka wojenna.

W praktyce jednak ta koordynacja była daleka od ideału, co często prowadziło do paraliżu decyzyjnego.

OKW kontra OKH: Wojna na szczytach władzy

Jednym z najciekawszych aspektów funkcjonowania OKW był jego permanentny konflikt z OKH (dowództwem wojsk lądowych). Teoretycznie OKW było nadrzędne, ale w rzeczywistości obie instytucje rywalizowały o wpływy i zasoby.

Z czasem doszło do kuriozalnego podziału frontów. OKH odpowiadało za front wschodni (wojnę z ZSRR), podczas gdy OKW zarządzało wszystkimi pozostałymi teatrami działań, takimi jak Afryka Północna, Włochy czy później front zachodni we Francji. Taki dualizm dowodzenia był ewenementem na skalę światową i często utrudniał sprawne przerzucanie jednostek między frontami.

Ciemna strona OKW: Rozkazy i zbrodnie

OKW nie było jedynie instytucją "czysto wojskową". To właśnie z biurek tej organizacji wychodziły najbardziej zbrodnicze rozkazy II wojny światowej. To tutaj opracowano i podpisano m.in.:

• Kommissarbefehl (Rozkaz o komisarzach) – nakazujący natychmiastową egzekucję radzieckich komisarzy politycznych.
• Nacht und Nebel (Noc i Mgła) – dekret pozwalający na znikanie bez śladu osób podejrzanych o opór na terenach okupowanych.

Po wojnie, podczas procesów norymberskich, linia obrony Keitla i Jodla opierała się na twierdzeniu, że "tylko wykonywali rozkazy". Trybunał jednak odrzucił tę argumentację, uznając OKW za narzędzie agresji i zbrodni. Obaj zostali skazani na śmierć i powieszeni w 1946 roku.

Ciekawostka: Kwatery główne OKW

OKW nie miało jednej, stałej siedziby przez całą wojnę. Choć główny kompleks biurowy znajdował się w Wünsdorfie pod Berlinem (kryptonim "Maybach"), to najważniejsze decyzje zapadały tam, gdzie przebywał Hitler. Najsłynniejszą kwaterą polową OKW był Wilczy Szaniec (Wolfsschanze) w Gierłoży koło Kętrzyna. To właśnie tam 20 lipca 1944 roku doszło do nieudanego zamachu na Hitlera, który miał na celu m.in. odsunięcie od władzy ludzi z OKW i zakończenie wojny.

Podsumowując, OKW było specyficznym tworem, który zamiast usprawniać dowodzenie, służyło przede wszystkim do cementowania władzy Hitlera nad armią. Choć skupiało wybitnych specjalistów od logistyki i strategii, ich talent został wykorzystany do prowadzenia wojny totalnej i realizacji zbrodniczej ideologii.