Upadek ostatniego szacha Iranu, Mohammada Rezy Pahlawiego, i rewolucja islamska w 1979 roku to jeden z najbardziej dramatycznych zwrotów w historii XX wieku. Historia ta dotyczy nie tylko utraty tronu, ale także tragicznych losów rodziny królewskiej i ogromnego majątku.

Ucieczka i tułaczka ostatniego szacha

Mohammad Reza Pahlawi, ostatni szachinszach Iranu, opuścił kraj 16 stycznia 1979 roku, gdy fala rewolucji islamskiej pod przywództwem ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego osiągnęła apogeum. Jego prozachodnie rządy, połączone z brutalnym autorytaryzmem i ogromnym rozwarstwieniem społecznym, doprowadziły do powszechnego niezadowolenia.

Po ucieczce z Iranu szach rozpoczął 19-miesięczną tułaczkę, która była naznaczona chorobą i odrzuceniem ze strony dawnych sojuszników. Mimo że był sojusznikiem Zachodu, kolejne kraje niechętnie udzielały mu schronienia, obawiając się reakcji nowego, rewolucyjnego rządu w Teheranie. Władca przebywał kolejno w Egipcie, Maroku, na Bahamach, w Meksyku, Stanach Zjednoczonych i Panamie.

Śmierć na wygnaniu

Mohammad Reza Pahlawi zmarł 27 lipca 1980 roku w Kairze w Egipcie. Cierpiał na chłoniaka nieziarniczego i jego stan zdrowia był jednym z powodów, dla których opuścił Iran, choć jego choroba była utrzymywana w tajemnicy.

Ostatni szach Iranu został pochowany w Meczecie Al-Rifa’i w Kairze (Masjid al-Rifa'i) — tym samym, w którym znajduje się królewskie mauzoleum dynastii Muhammada Alego.

Los małżonki: Farah Pahlawi

Farah Pahlawi (z domu Farah Diba), trzecia żona szacha, była pierwszą i jedyną kobietą w 2500-letniej historii perskiej monarchii, która została koronowana na cesarzową (Shahbanu) Iranu. Szach w ten sposób podkreślał znaczenie emancypacji irańskich kobiet.

Po rewolucji Farah Pahlawi towarzyszyła mężowi w tułaczce. Po jego śmierci osiadła na wygnaniu. Obecnie mieszka głównie w Stanach Zjednoczonych, ale jej życie toczy się także między Paryżem a Londynem. Mimo upływu lat, pozostaje aktywna publicznie, wspierając irańską opozycję i zachowując pamięć o swoim mężu i monarchii.

Potomkowie na emigracji

Najstarszy syn pary, książę koronny Cyrus Reza Pahlawi, jest obecnie główną twarzą irańskiej opozycji na wygnaniu i wzywa Irańczyków do powstania przeciwko rządom ajatollahów. On i jego rodzina (żona i trzy córki) mieszkają w USA.

Ciekawostka: Dwójka z czworga dzieci Mohammada Rezy i Farah Pahlawi, syn Ali Reza i córka Leila, popełniła samobójstwo na emigracji, co jest często postrzegane jako tragiczny symbol losu dynastii.

Majątek: od Fundacji Pahlawich do nacjonalizacji

Majątek szacha i jego rodziny był jednym z głównych punktów zapalnych rewolucji. Reżim Pahlawich był oskarżany o nepotyzm i korupcję.

Szacowana fortuna

Według szacunków "Washington Post" z 1979 roku, majątek Pahlawich był wyceniany na ponad 20 miliardów dolarów (wartość z tamtego okresu).

Fundacja Pahlawich

Kluczową rolę w zarządzaniu majątkiem odgrywała Fundacja Pahlawich — organizacja, która w teorii miała charakter charytatywny, ale w praktyce szerokim strumieniem płynęły do niej państwowe środki. Aktywa Fundacji obejmowały udziały w irańskich spółkach z sektorów wydobywczego, budowlanego, rolnego i finansowego, a także w międzynarodowych koncernach. Członkowie dynastii zasiadali również w licznych zarządach.

Co stało się z majątkiem?

Po rewolucji islamskiej nowy rząd ajatollahów:

1. Szybko znacjonalizował większość majątku Pahlawich, który pozostał w Iranie.
2. Zniszczył symbole dynastii – na przykład w 1980 roku zburzono mauzoleum Rezy Szacha Pahlawiego (ojca Mohammada Rezy) w Reju.
3. Wszczął działania prawne mające na celu odzyskanie fortuny, którą rodzina królewska miała wywieźć za granicę.

Mimo nacjonalizacji i oskarżeń o defraudację, część majątku, który został wywieziony z Iranu, pozwoliła rodzinie Pahlawi na utrzymanie się na emigracji i prowadzenie działalności politycznej. Chociaż dokładna kwota i struktura majątku, który pozostał w rękach rodziny, nie jest publicznie znana, wiadomo, że Fundacja Pahlawich działała również poza granicami Iranu, co sugeruje, że nie wszystkie aktywa zostały przejęte przez nowy rząd.