Szwajcaria to kraj, który pod wieloma względami wymyka się standardowym schematom, a jej system polityczny jest tego najlepszym przykładem. Jeśli zastanawiasz się, ilu ministrów zarządza tym alpejskim państwem, odpowiedź może Cię zaskoczyć swoją precyzją i stałością. W przeciwieństwie do wielu krajów europejskich, gdzie liczba resortów i ministrów często zmienia się wraz z każdą nową koalicją rządzącą, Szwajcaria od lat trzyma się jednej, konkretnej liczby.

Siedmiu wspaniałych, czyli Rada Federalna

W Szwajcarii władza wykonawcza nie spoczywa w rękach jednej osoby – nie ma tam premiera ani prezydenta w takim znaczeniu, jakie znamy z Polski czy USA. Zamiast tego krajem zarządza organ kolegialny zwany Radą Federalną (niem. Bundesrat, fr. Conseil fédéral).

W skład Rady Federalnej wchodzi dokładnie 7 członków. To właśnie oni pełnią funkcję ministrów. Co ciekawe, każdy z nich ma dokładnie taki sam głos i status, a decyzje podejmowane są wspólnie na zasadzie konsensusu. Choć co roku jeden z członków Rady pełni funkcję Prezydenta Konfederacji Szwajcarskiej, jest on jedynie "pierwszym wśród równych" (primus inter pares). Jego rola polega głównie na reprezentowaniu kraju i przewodniczeniu obradom, a nie na sprawowaniu realnej władzy nad pozostałymi ministrami.

Ile jest ministerstw w Szwajcarii?

W Szwajcarii odpowiednikiem ministerstw są departamenty federalne. Ponieważ każdy członek Rady Federalnej stoi na czele jednego resortu, w Szwajcarii istnieje dokładnie 7 departamentów.

Oto ich aktualna lista:

1. Federalny Departament Spraw Zagranicznych (EDA) – zajmuje się dyplomacją i relacjami międzynarodowymi.
2. Federalny Departament Spraw Wewnętrznych (EDI) – odpowiada m.in. za zdrowie, ubezpieczenia społeczne i kulturę.
3. Federalny Departament Sprawiedliwości i Policji (EJPD) – nadzoruje kwestie prawne, migrację i bezpieczeństwo wewnętrzne.
4. Federalny Departament Obrony, Ochrony Ludności i Sportu (VBS) – zarządza armią oraz infrastrukturą sportową.
5. Federalny Departament Finansów (EFD) – odpowiada za budżet, podatki i cła.
6. Federalny Departament Gospodarki, Kształcenia i Badań Naukowych (WBF) – zajmuje się rynkiem pracy, rolnictwem i edukacją wyższą.
7. Federalny Departament Środowiska, Transportu, Energii i Komunikacji (UVEK) – zarządza infrastrukturą, ekologią i mediami.

Ciekawostka: Ósmy radny federalny

Choć oficjalnie ministrów jest siedmiu, w Szwajcarii często mówi się o "ósmym radnym federalnym". Chodzi o Kanclerza Federalnego. Nie jest on członkiem rządu i nie ma prawa głosu w podejmowaniu decyzji, ale kieruje Kancelarią Federalną, która wspiera Radę w jej pracach. Kanclerz dba o to, by machina urzędnicza działała sprawnie, a komunikacja między rządem a parlamentem przebiegała bez zakłóceń.

Magiczna formuła, czyli stabilność po szwajcarsku

To, co wyróżnia szwajcarski rząd, to nie tylko stała liczba ministrów, ale także sposób ich wyboru. Od 1959 roku (z niewielkimi przerwami) stosuje się tzw. "magiczną formułę" (Zauberformel). Jest to niepisana zasada podziału miejsc w Radzie Federalnej pomiędzy największe partie polityczne w kraju.

Zazwyczaj podział wygląda następująco:

• 2 miejsca dla Szwajcarskiej Partii Ludowej (SVP),
• 2 miejsca dla Socjaldemokratycznej Partii Szwajcarii (SP),
• 2 miejsca dla partii FDP. Liberałowie,
• 1 miejsce dla partii Środek (Die Mitte).

Dzięki temu rząd jest zawsze wielopartyjny, co wymusza współpracę i zapobiega gwałtownym zmianom kursu politycznego, nawet jeśli wyniki wyborów parlamentarnych nieco się zmieniają.

Dlaczego tak mało?

Dla porównania, w Polsce liczba ministrów i wiceministrów często przekracza setkę, a samych ministerstw jest zazwyczaj kilkanaście. Dlaczego Szwajcaria radzi sobie zaledwie z siedmioma departamentami?

Kluczem jest federalizm. Szwajcaria jest konfederacją kantonów, które posiadają ogromną autonomię. Bardzo wiele spraw, które w innych krajach są rozstrzygane na szczeblu centralnym (np. edukacja podstawowa, policja lokalna czy podatki kantonowe), w Szwajcarii leży w gestii poszczególnych kantonów. Rząd federalny w Bernie zajmuje się tylko tymi kwestiami, które mają znaczenie ogólnokrajowe.

Podsumowując, Szwajcaria posiada 7 ministrów (członków Rady Federalnej) stojących na czele 7 departamentów. To skromna, ale niezwykle stabilna i efektywna struktura, która od dekad zapewnia temu krajowi miejsce w czołówce najsprawniej zarządzanych państw świata.