Gość (188.146.*.*)
Wyobraź sobie świat, w którym pojęcie „zimy” nie istnieje, a wyjście na zewnątrz o drugiej w nocy nie wymaga zakładania bluzy, bo powietrze wciąż jest gęste, gorące i wilgotne. Choć z perspektywy mieszkańca umiarkowanego klimatu brzmi to jak scenariusz z filmu science-fiction, historia naszej planety pokazuje, że Ziemia miewała już okresy ekstremalnego ciepła. Jednak czy to możliwe, aby absolutnie każdy zakątek globu – od równika po bieguny – płonął w słońcu i dusił się od wilgoci przez całą dobę? Odpowiedź jest fascynująca i nieco przerażająca zarazem.
W historii geologicznej naszej planety istniały okresy zwane „Hothouse Earth” (Ziemia cieplarniana). Najsłynniejszym przykładem jest Paleoceńsko-Eoceńskie Maksimum Termiczne (PETM), które miało miejsce około 56 milionów lat temu. W tamtym czasie średnie temperatury na świecie wzrosły o 5-8 stopni Celsjusza w bardzo krótkim (skali geologicznej) czasie.
Wtedy rzeczywiście działy się rzeczy, które dziś trudno nam sobie wyobrazić. Na biegunach nie było lodu, a w Arktyce rosły palmy i pływały krokodyle. Noce w tamtych rejonach, choć trwały pół roku (noc polarna), nie były mroźne – temperatura rzadko spadała poniżej zera. Jednak nawet wtedy istniały różnice między regionami. Choć „wysokie temperatury” panowały niemal wszędzie, to tropiki były wówczas miejscami niemal niezdatnymi do życia, gdzie temperatura wody oceanicznej mogła przekraczać 35-40 stopni Celsjusza.
Kluczem do zrozumienia „gorących i parnych nocy” na całym świecie jest mechanizm efektu cieplarnianego oraz bezwładność termiczna oceanów. Aby noc nie przynosiła ulgi, atmosfera musi być nasycona gazami cieplarnianymi (takimi jak dwutlenek węgla czy metan) oraz – co niezwykle ważne – parą wodną.
Para wodna jest najsilniejszym gazem cieplarnianym. Działa jak gigantyczny koc. W suchym klimacie pustynnym, mimo upalnego dnia, noce bywają lodowate, ponieważ ciepło szybko ucieka w kosmos. Jednak gdy wilgotność jest wysoka, cząsteczki wody zatrzymują promieniowanie podczerwone przy powierzchni. Jeśli globalne temperatury wzrosną wystarczająco mocno, parowanie oceanów przyspieszy, tworząc globalną „poduszkę” wilgoci, która uniemożliwi wychłodzenie gruntu po zachodzie słońca. To właśnie mechanizm powstawania tzw. nocy tropikalnych, które coraz częściej obserwujemy nawet w Polsce.
To największe wyzwanie dla wizji „gorącej całej Ziemi”. Ze względu na kulisty kształt naszej planety i nachylenie jej osi, regiony polarne otrzymują znacznie mniej energii słonecznej niż równik. Aby na biegunach panował upał (np. powyżej 30 stopni) przez całą dobę, system cyrkulacji atmosferycznej i oceanicznej musiałby pracować na ekstremalnych obrotach, transportując ciepło z pasa międzyzwrotnikowego.
Naukowcy sugerują, że przy bardzo wysokim stężeniu CO2 (powyżej 1000-2000 ppm, obecnie mamy około 420 ppm), chmury nad oceanami mogłyby ulec rozproszeniu lub zmienić swoją strukturę, co doprowadziłoby do gwałtownego skoku temperatury. W takim teoretycznym modelu różnice temperatur między równikiem a biegunami ulegają zatarciu, a planeta staje się jednolicie gorąca.
W kontekście parnych nocy naukowcy często wspominają o „temperaturze mokrego termometru”. Jest to najwyższa temperatura, w której organizm ludzki jest w stanie schłodzić się poprzez pocenie. Jeśli temperatura mokrego termometru przekroczy 35°C, nawet zdrowy człowiek przebywający w cieniu i mający zapas wody może umrzeć z przegrzania w ciągu kilku godzin. W scenariuszu „gorącej Ziemi przez całą dobę” wiele regionów świata stałoby się dla nas fizycznie niedostępnych.
Jeśli pytasz, czy jest możliwe, aby Ziemia stała się gorącym piekłem bez przerwy, to istnieje ostateczny, teoretyczny scenariusz: „Runaway Greenhouse Effect”. To proces, który miliardy lat temu prawdopodobnie zaszedł na Wenus.
W tym modelu wzrost temperatury powoduje tak silne parowanie oceanów, że para wodna (gaz cieplarniany) jeszcze bardziej podkręca temperaturę, co prowadzi do jeszcze większego parowania. Powstaje samonapędzająca się pętla, która kończy się wyparowaniem wszystkich oceanów i uwięzieniem ciepła na poziomie setek stopni Celsjusza. W takim przypadku na planecie faktycznie jest gorąco wszędzie, przez całą dobę, bez żadnych wyjątków. Na szczęście dla nas, większość modeli klimatycznych sugeruje, że przy obecnej jasności Słońca, Ziemia nie jest narażona na aż tak drastyczny scenariusz – przynajmniej nie przez najbliższe kilkaset milionów lat.
Aby na całej Ziemi przez całą dobę utrzymywały się wysokie temperatury, muszą zostać spełnione trzy warunki:
Choć pełna izoterma (taka sama, wysoka temperatura wszędzie) jest mało prawdopodobna ze względu na geometrię planety, to wizja świata z parnymi nocami i brakiem mrozu nawet na krańcach globu jest naukowo możliwa i miała już miejsce w dalekiej przeszłości. Obecne zmiany klimatu przesuwają nas powoli właśnie w stronę tego „cieplarnianego” modelu, zwiększając częstotliwość nocy, podczas których temperatura nie spada poniżej 20-25 stopni Celsjusza.