Temat czasu pracy za granicą często obrasta legendami. Z jednej strony słyszymy o skandynawskim modelu 6-godzinnego dnia pracy, z drugiej o morderczych zmianach w Azji czy USA. Czy informacja o legalnej pracy przez 12 godzin dziennie i 70 godzin tygodniowo to prawda? Odpowiedź nie jest jednowymiarowa: w większości cywilizowanych krajów zachodnich taki system jako „standard” jest nielegalny, ale istnieją konkretne wyjątki, luki prawne oraz państwa, w których przepisy są znacznie bardziej elastyczne niż w Polsce.

Unia Europejska i twardy limit 48 godzin

Zacznijmy od naszego podwórka, bo to tutaj najczęściej szukamy pracy. W Unii Europejskiej obowiązuje Dyrektywa o czasie pracy (2003/88/WE). Jasno określa ona, że średni tygodniowy czas pracy (wliczając nadgodziny) nie może przekraczać 48 godzin. Dodatkowo pracownikowi przysługuje co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku na dobę.

To oznacza, że w krajach takich jak Niemcy, Holandia czy Francja, regularna praca po 70 godzin tygodniowo jest po prostu nielegalna dla pracownika etatowego. Istnieje jednak pewien „haczyk” nazywany klauzulą opt-out.

Wyjątek: Klauzula opt-out

Niektóre kraje (najsłynniejszym przykładem była Wielka Brytania przed Brexitem, ale stosuje to też np. Malta) pozwalają pracownikowi dobrowolnie zrzec się limitu 48 godzin. W takim przypadku można pracować więcej, ale nadal muszą być zachowane okresy odpoczynku. Nawet przy opt-out, dobicie do stałych 70 godzin tygodniowo jest trudne do przeforsowania ze względu na przepisy BHP i ochronę zdrowia pracownika.

Stany Zjednoczone – kraj bez górnego limitu?

Jeśli szukamy miejsca, gdzie 70 godzin tygodniowo jest całkowicie legalne i spotykane w praktyce, musimy spojrzeć za ocean. W USA federalne prawo (Fair Labor Standards Act – FLSA) nie określa maksymalnej liczby godzin, jakie pracownik powyżej 16. roku życia może przepracować w ciągu doby lub tygodnia.

W praktyce oznacza to, że:

• Pracodawca może wymagać pracy przez 12, a nawet 14 godzin dziennie.
• Możesz pracować 70, 80 czy 100 godzin w tygodniu.
• Jedynym „bezpiecznikiem” jest obowiązek wypłaty nadgodzin (1,5 stawki podstawowej) za każdą godzinę powyżej 40. tygodniowo (dotyczy to tzw. pracowników non-exempt).

Dla wielu Amerykanów praca na dwa etaty lub branie ogromnej liczby nadgodzin, by spłacić kredyt czy studia, jest rzeczywistością, a nie mitem. Jest to więc kraj, w którym 70-godzinny tydzień pracy jest w pełni legalny.

Azjatycki model „996” i próby zmian

W Azji Wschodniej kultura pracy jest legendarnie surowa, choć rządy starają się to ograniczać ze względu na zjawisko karoshi (śmierć z przepracowania).

1. Chiny: Przez lata symbolem był system „996” – praca od 9:00 do 21:00, 6 dni w tygodniu. Daje to dokładnie 72 godziny tygodniowo. Choć w 2021 roku chiński Sąd Najwyższy uznał tę praktykę za nielegalną, w wielu sektorach (szczególnie technologicznych) nadal jest ona po cichu praktykowana i społecznie akceptowana.
2. Korea Południowa: To kraj, który niedawno wywołał kontrowersje planem podniesienia limitu godzin pracy do... 69 tygodniowo. Obecnie limit wynosi 52 godziny (40 podstawy + 12 nadgodzin), ale rząd argumentował, że elastyczność (praca więcej w szczycie sezonu, mniej poza nim) pomoże gospodarce. Po protestach młodych ludzi plan został wstrzymany, ale pokazuje to, że w niektórych państwach granica 70 godzin jest realnym punktem debaty politycznej.

Gdzie 70 godzin to norma? Specyficzne branże

Warto wiedzieć, że nawet tam, gdzie prawo jest surowe, istnieją branże wyłączone z ogólnych limitów. Jeśli słyszałeś o kimś, kto legalnie pracuje po 70-80 godzin tygodniowo, prawdopodobnie pracuje w jednym z tych sektorów:

• Rolnictwo i prace sezonowe: W wielu krajach UE (np. przy zbiorach w Holandii czy Niemczech) przepisy dotyczące czasu pracy są w sezonie znacznie poluzowane.
• Transport międzynarodowy: Kierowcy ciężarówek mają własne, bardzo skomplikowane regulacje, które pozwalają na długie okresy aktywności, choć są one rygorystycznie monitorowane przez tachografy.
• Służby ratunkowe i medyczne: Lekarze i rezydenci w wielu krajach (w tym w USA czy częściowo w Polsce na kontraktach) pracują w systemach dyżurowych, które realnie przekraczają 70 godzin tygodniowo.
• Praca na platformach wiertniczych / statkach: Tutaj systemy typu „2 tygodnie pracy po 12h / 2 tygodnie wolnego” są standardem. Średnio w skali miesiąca limit jest zachowany, ale w tygodniu pracy 84 godziny to norma.

Ciekawostka: Czy to się opłaca?

Nauka jest tu bezlitosna. Badania (m.in. prowadzone przez Uniwersytet Stanforda) wykazują, że wydajność pracownika gwałtownie spada po przekroczeniu 50 godzin tygodniowo. Osoba pracująca 70 godzin często wykonuje tę samą ilość realnej, efektywnej pracy co osoba pracująca 55 godzin – reszta to błędy, zmęczenie i „puste przebiegi”.

Podsumowując: informacja o legalnej pracy 70 godzin tygodniowo jest prawdą w USA oraz (nieoficjalnie) w Chinach. W Unii Europejskiej jest to co do zasady mit, chyba że mówimy o specyficznych branżach, pracy na własny rachunek (B2B) lub dobrowolnym zrzeczeniu się limitów w krajach stosujących opt-out. Jeśli planujesz wyjazd zarobkowy, zawsze sprawdzaj lokalne prawo pracy (Labor Law), bo „legalność” takich nadgodzin często zależy od tego, czy pracujesz na etacie, czy jako podwykonawca.