Choć często mylimy je z delfinami, morświny to zupełnie inna bajka. Te skryte i fascynujące ssaki morskie są jedynymi przedstawicielami waleni, którzy na stałe zamieszkują nasze rodzime Morze Bałtyckie. Niestety, mimo że żyją tak blisko nas, niewielu miało okazję zobaczyć je na własne oczy. Morświny to prawdziwe "duchy oceanów" – unikają rozgłosu, nie skaczą przez fale przy burtach statków i prowadzą życie, o którym wciąż dowiadujemy się nowych rzeczy.

Morświn a delfin – jak ich nie pomylić?

To najczęstszy błąd, jaki popełniamy. Na pierwszy rzut oka morświn faktycznie przypomina małego delfina, ale diabeł tkwi w szczegółach. Przede wszystkim morświny są mniejsze – dorosłe osobniki osiągają zazwyczaj od 1,5 do 1,9 metra długości. Ich sylwetka jest bardziej krępa, a pysk krótki i tępo zakończony, pozbawiony charakterystycznego dla delfinów „dzioba”.

Kolejną różnicą jest płetwa grzbietowa. U delfinów jest ona zazwyczaj wysoka i zakrzywiona do tyłu, natomiast u morświna ma kształt niskiego, regularnego trójkąta. Jeśli kiedykolwiek zobaczysz w Bałtyku ciemny grzbiet z małą, trójkątną płetwą, który tylko na chwilę pojawia się nad wodą, by zaczerpnąć powietrza, możesz mieć niemal pewność, że to właśnie morświn.

Bałtycki morświn na krawędzi przetrwania

Sytuacja morświnów w Morzu Bałtyckim jest, mówiąc wprost, dramatyczna. Populacja bałtycka jest uznawana za krytycznie zagrożoną wyginięciem. Szacuje się, że w całym właściwym Bałtyku żyje ich zaledwie około 500 osobników. Dlaczego jest ich tak mało?

Głównym problemem jest tzw. przyłów, czyli przypadkowe zaplątywanie się zwierząt w sieci rybackie (szczególnie te stawne, wykonane z cienkich, nylonowych nici, których morświny nie są w stanie wykryć swoim echolokacyjnym sonarem). Do tego dochodzi zanieczyszczenie wód, hałas podwodny generowany przez statki i inwestycje morskie, który płoszy te wrażliwe zwierzęta i utrudnia im komunikację oraz polowanie.

Ciekawostka: Dlaczego „morska świnia”?

Nazwa „morświn” pochodzi z dawnej polszczyzny i jest dosłownym tłumaczeniem łacińskiego Phocoena phocoena oraz niemieckiego Meerschweinchen. W dawnych wiekach uważano, że ich warstwa tłuszczu i budowa ciała przypominają świnię, a dźwięki, jakie wydają podczas oddychania, kojarzyły się rybakom z pofukiwaniem.

Niezwykły zmysł echolokacji

Morświny, podobnie jak inne walenie, widzą świat za pomocą dźwięku. Ich system echolokacji jest niezwykle precyzyjny. Wysyłają serie krótkich kliknięć o bardzo wysokiej częstotliwości (niesłyszalnych dla ludzkiego ucha), które odbijają się od przeszkód lub potencjalnych ofiar i wracają do zwierzęcia. Dzięki temu morświn potrafi „zobaczyć” małą rybę w całkowitej ciemności lub w mętnej wodzie.

Co ciekawe, morświny są bardzo aktywne nocą. To właśnie wtedy najintensywniej polują na śledzie, szproty czy dobijaki. Muszą jeść niemal bez przerwy, ponieważ ich małe ciało szybko traci ciepło w zimnych wodach, a wysoki metabolizm wymaga stałego dostarczania energii.

Jak możemy pomóc morświnom?

Ochrona morświnów to ogromne wyzwanie, ale każdy z nas może dołożyć do tego małą cegiełkę. Oto kilka rzeczy, o których warto pamiętać:

• Zgłaszaj obserwacje: Jeśli podczas spaceru nad morzem zobaczysz morświna (żywego lub martwego na plaży), koniecznie poinformuj o tym Stację Morską w Helu lub Błękitny Patrol WWF. Każda taka informacja jest na wagę złota dla naukowców.
• Ogranicz hałas na wodzie: Jeśli uprawiasz sporty motorowodne, staraj się omijać rejony, o których wiadomo, że są ostojami tych zwierząt.
• Wybieraj ryby z certyfikatem: Kupując produkty rybne, szukaj oznaczeń MSC, które promują zrównoważone rybołówstwo, mniej inwazyjne dla ekosystemu morskiego.

Morświny to niezwykli mieszkańcy naszego morza, którzy zasługują na naszą uwagę i ochronę. Choć są skryte i ciche, ich obecność jest dowodem na to, że Bałtyk wciąż tętni życiem – życiem, które warto ocalić dla przyszłych pokoleń.