System wynagrodzeń w Holandii jest unikalny na skalę europejską, a wszystko za sprawą mechanizmu znanego jako minimumjeugdloon, czyli ustawowej płacy minimalnej dla osób młodych. Choć w wielu krajach wiek nie ma bezpośredniego wpływu na ustawową stawkę godzinową, w Kraju Tulipanów sytuacja wygląda zupełnie inaczej. To rozwiązanie budzi wiele emocji – od zadowolenia pracodawców, po frustrację młodych dorosłych próbujących się usamodzielnić.

Jak ustalany jest próg płacy dla młodych?

Fundamentem holenderskiego systemu jest przekonanie, że młodzi pracownicy, którzy często dopiero zbierają doświadczenie i nierzadko wciąż mieszkają z rodzicami, mają mniejsze potrzeby finansowe niż osoby dorosłe. Kluczową barierą wiekową jest obecnie 21. rok życia. To właśnie po ukończeniu 21 lat pracownikowi przysługuje pełna, dorosła stawka płacy minimalnej (Wettelijk Minimumloon).

Dla osób w wieku od 15 do 20 lat stawki są ustalane jako konkretny procent pełnej płacy minimalnej. Im młodszy pracownik, tym niższy procent "dorosłej" pensji otrzymuje. Od 1 stycznia 2024 roku w Holandii zaszła jednak ogromna zmiana – zlikwidowano stałe stawki miesięczne na rzecz jednolitej ustawowej stawki godzinowej. Dzięki temu system stał się bardziej sprawiedliwy dla osób pracujących w branżach o różnym wymiarze godzinowym (np. 36 vs 40 godzin tygodniowo).

Procentowe progi płacy minimalnej (wiekówka)

Obecnie podział procentowy w stosunku do pełnej stawki (dla osób 21+) prezentuje się następująco:

• 20 lat: 80% pełnej stawki,
• 19 lat: 60% pełnej stawki,
• 18 lat: 50% pełnej stawki,
• 17 lat: 39,5% pełnej stawki,
• 16 lat: 34,5% pełnej stawki,
• 15 lat: 30% pełnej stawki.

Warto wiedzieć, że stawki te są aktualizowane dwa razy w roku – 1 stycznia oraz 1 lipca, aby nadążyć za inflacją i zmianami gospodarczymi.

Praktyczne skutki "wiekówki" dla rynku pracy

System ten ma ogromny wpływ na to, jak wygląda holenderska ulica i gospodarka. Najbardziej widocznym skutkiem jest fakt, że w supermarketach, kawiarniach czy przy dostawach jedzenia pracują niemal wyłącznie nastolatkowie.

1. Niskie bezrobocie wśród młodzieży

Dzięki obniżonym stawkom, młodzi ludzie są niezwykle atrakcyjni dla pracodawców. Dla właściciela sklepu zatrudnienie trzech 16-latków może być tańsze lub porównywalne z zatrudnieniem jednego doświadczonego pracownika na pełną stawkę. Skutkuje to tym, że w Holandii bardzo łatwo o pracę dorywczą już w wieku szkolnym, co uczy młodzież odpowiedzialności i zarządzania własnym budżetem.

2. Pułapka 21. urodzin

To jeden z ciemniejszych aspektów systemu. Zdarza się, że pracownicy, którzy zbliżają się do 21. roku życia (lub nawet 20.), stają się dla pracodawcy "za drodzy". W branżach niewymagających wysokich kwalifikacji dochodzi czasem do rotacji pracowników opartej wyłącznie na wieku – starszy pracownik jest zastępowany młodszym, tańszym modelem.

3. Trudności w usamodzielnieniu się

Dla 18- czy 19-latka, który z różnych przyczyn nie może liczyć na wsparcie rodziców, przeżycie za 50-60% minimalnej krajowej w Holandii jest ogromnym wyzwaniem. Koszty wynajmu pokoju czy ubezpieczenia zdrowotnego (które w Holandii jest obowiązkowe i płatne) są takie same dla każdego, niezależnie od wieku. To sprawia, że młodzi dorośli często muszą korzystać z dodatkowych dofinansowań rządowych, takich jak zorgtoeslag (dodatek do ubezpieczenia) czy huurtoeslag (dodatek do czynszu).

Wyjątki od reguły: System BBL

Istnieje istotny wyjątek od standardowych stawek wiekowych, o którym warto pamiętać. Dotyczy on osób kształcących się w systemie BBL (Beroepsbegeleidende Leerweg). Jest to forma nauki zawodu, gdzie uczeń pracuje przez 3-4 dni w tygodniu, a jeden dzień spędza w szkole.

Dla uczniów BBL w wieku 18, 19 i 20 lat przewidziane są inne, zazwyczaj niższe stawki procentowe niż dla ich rówieśników pracujących w standardowym trybie. Ma to na celu zrekompensowanie pracodawcy kosztów przyuczenia pracownika do zawodu.

Ciekawostka: Dlaczego Holandia to robi?

Głównym argumentem rządu za utrzymaniem tego systemu (mimo głosów krytyki ze strony związków zawodowych) jest chęć zachęcenia młodych ludzi do kontynuowania edukacji. Gdyby 16-latek mógł zarobić tyle samo, co dorosły człowiek, pokusa porzucenia szkoły na rzecz pracy zarobkowej mogłaby być dla wielu zbyt silna. "Wiekówka" sprawia, że praca w młodym wieku jest traktowana raczej jako dodatek do kieszonkowego niż alternatywa dla wykształcenia.

Podsumowanie dla pracownika

Jeśli planujesz podjęcie pracy w Holandii i masz mniej niż 21 lat, musisz przygotować się na to, że Twoje wynagrodzenie będzie bezpośrednio zależeć od daty urodzenia. Choć system ten promuje aktywizację zawodową od najmłodszych lat, stawia on również wyzwania finansowe przed osobami, które chcą w pełni przejść "na swoje" przed 21. rokiem życia. Zawsze warto sprawdzać aktualne tabele stawek godzinowych na oficjalnych stronach rządowych (government.nl), ponieważ każda zmiana o kilka centów przekłada się na realny stan portfela przy pełnym wymiarze godzin.