Gość (83.4.*.*)
Złamanie kodu Enigmy to jedna z najbardziej fascynujących opowieści z czasów II wojny światowej, łącząca w sobie genialną matematykę, szpiegowskie intrygi i narodziny ery komputerów. Choć potocznie mówimy o „maszynie Turinga”, w rzeczywistości kluczowym urządzeniem była tzw. Bomba (ang. The Bombe), czyli elektromechaniczne urządzenie zaprojektowane przez Alana Turinga i Gordona Welchmana. Zrozumienie przyczyn i skutków jej powstania pozwala pojąć, jak bardzo technologia zmieniła losy świata.
Główną przyczyną, dla której Brytyjczycy musieli zbudować specjalistyczną maszynę, była niewyobrażalna liczba kombinacji, jakie oferowała Enigma. Niemiecka maszyna szyfrująca wykorzystywała system wirników, które obracały się przy każdym naciśnięciu klawisza, zmieniając ścieżkę prądu elektrycznego.
Liczba możliwych ustawień Enigmy wynosiła około 158 kwintylionów (to 158 z osiemnastoma zerami!). Gdyby grupa ludzi próbowała sprawdzać każdą kombinację ręcznie przez 24 godziny na dobę, zajęłoby im to więcej czasu, niż wynosi wiek wszechświata. Co gorsza, Niemcy zmieniali klucz szyfrowania codziennie o północy. Oznaczało to, że kryptolodzy z Bletchley Park mieli tylko 24 godziny na znalezienie ustawień, zanim cała ich praca stawała się bezużyteczna.
Często zapominamy, że Alan Turing nie zaczynał od zera. Bezpośrednią przyczyną powstania brytyjskiej Bomby były wcześniejsze sukcesy polskich matematyków: Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego. To oni jako pierwsi, już w latach 30., złamali Enigmę metodami matematycznymi i zbudowali „bombę kryptologiczną”.
Kiedy jednak Niemcy tuż przed wojną skomplikowali system (dodając więcej wirników), polskie metody stały się zbyt wolne. Przekazanie dokumentacji aliantom w 1939 roku stało się impulsem dla Turinga. Musiał on stworzyć coś znacznie potężniejszego i szybszego – maszynę, która nie tylko sprawdzałaby kombinacje, ale robiła to w sposób logicznie wyrafinowany.
Zasada działania Bomby nie polegała na prostym sprawdzaniu wszystkich ustawień (tzw. brute force), lecz na eliminacji tych, które były logicznie niemożliwe. Oto jak wyglądał ten proces:
Dzięki temu procesowi, który ręcznie trwałby wieki, Bomba potrafiła odnaleźć klucz dnia w ciągu kilkunastu minut lub kilku godzin.
Skonstruowanie maszyn do łamania Enigmy miało kolosalne znaczenie, które odczuwamy do dziś. Historycy szacują, że dzięki pracy zespołu z Bletchley Park wojna trwała o co najmniej dwa do czterech lat krócej.
Dzięki odczytywaniu niemieckich depesz (operacja o kryptonimie „Ultra”), alianci znali pozycje U-bootów na Atlantyku. Pozwoliło to na bezpieczne przeprowadzanie konwojów z żywnością i amunicją z USA do Wielkiej Brytanii. Bez tego wsparcia wyspa mogłaby zostać zagłodzona i zmuszona do kapitulacji. Wiedza o ruchach wojsk niemieckich była też kluczowa podczas lądowania w Normandii (D-Day).
Bomba Turinga oraz późniejszy Colossus (używany do łamania jeszcze trudniejszego szyfru Lorenza) są uważane za przodków współczesnych komputerów. Alan Turing, pracując nad tymi problemami, sformułował teoretyczne podstawy działania maszyn liczących, które dziś nosimy w kieszeniach w formie smartfonów.
Sukces w Bletchley Park udowodnił, że informacja jest najpotężniejszą bronią. To wtedy narodził się nowoczesny wywiad sygnałowy (SIGINT), który do dziś stanowi fundament bezpieczeństwa narodowego większości państw.
Istnieje kilka teorii na temat nazwy urządzenia. Jedna z nich mówi, że polscy kryptolodzy zajadali się lodami o nazwie „bomba” w momencie, gdy wpadli na pomysł konstrukcji maszyny. Inna, bardziej techniczna, sugeruje, że maszyna podczas pracy wydawała charakterystyczne tykanie, przypominające mechanizm zegarowy bomby. Brytyjczycy po prostu przejęli tę nazwę od Polaków, oddając im w ten sposób hołd.