Jakie masz pytanie?

lub

Jak Włodzimierz Lenin przekonał Niemców, aby pomogli jemu i jego najbliższym towarzyszom wrócić do Rosji, i ile jest prawdy w stwierdzeniu, że Niemcy liczyli na to, iż po przejęciu władzy Lenin wycofa Rosję z wojny i nawiąże z nimi relacje handlowe?

powrót Lenina do Rosji niemieckie wsparcie dla bolszewików kulisy rewolucji październikowej
avatar

Gość (188.146.*.*)



Odpowiedź:

Powrót Włodzimierza Lenina do Rosji w kwietniu 1917 roku to jeden z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych momentów w historii XX wieku. Często mówi się o „zaplombowanym wagonie”, którym bolszewicy przejechali przez terytorium wroga, ale rzadziej analizuje się to, co działo się za kulisami tej operacji. Czy Lenin musiał długo namawiać Niemców do pomocy? Prawda jest taka, że obie strony – choć ideologicznie znajdowały się na przeciwległych biegunach – miały w tamtym momencie wspólny, bardzo konkretny cel: destabilizację Rosji.

Niemiecki „wirus” w wagonie kolejowym

W 1917 roku Niemcy znajdowały się w trudnym położeniu. Wojna na dwa fronty wyczerpywała ich zasoby, a sytuacja na froncie zachodnim była patowa. W tym samym czasie w Rosji wybuchła rewolucja lutowa, która obaliła carat, ale Rząd Tymczasowy, ku rozczarowaniu Berlina, zadeklarował kontynuowanie walki u boku ententy. Niemieckie dowództwo wojskowe, z generałem Erichem Ludendorffem na czele, zrozumiało, że jedynym sposobem na wyeliminowanie Rosji z wojny jest wywołanie w niej wewnętrznego chaosu.

Lenin, przebywający wówczas na emigracji w Szwajcarii, był idealnym narzędziem do realizacji tego planu. Niemcy wiedzieli, że jego program polityczny opierał się na haśle „pokoju za wszelką cenę”. To nie Lenin musiał przekonywać Niemców – to raczej niemieckie służby wywiadowcze i dyplomacja szukały sposobu, by dostarczyć „radykalny element” do Piotrogrodu. Winston Churchill nazwał później Lenina „wirusem dżumy”, którego Niemcy wprowadzili do Rosji w zamkniętym wagonie, by zainfekować państwo od środka.

Jak wyglądały negocjacje i warunki przejazdu?

Kluczową rolę w pośrednictwie odegrał Alexander Parvus (Izrael Helphand), rosyjski rewolucjonista i biznesmen, który przekonał niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, że wsparcie bolszewików doprowadzi do całkowitego rozkładu rosyjskiej armii. Negocjacje bezpośrednie prowadził szwajcarski socjalista Fritz Platten.

Lenin był niezwykle ostrożny. Wiedział, że przyjęcie pomocy od wroga ojczyzny może zostać uznane za zdradę stanu (co zresztą później mu zarzucano). Dlatego postawił twarde warunki:

  • Wagon, którym podróżowali bolszewicy, miał mieć status eksterytorialny (stąd legenda o „zaplombowaniu”).
  • Nikt nie mógł wchodzić ani wychodzić z wagonu bez zgody Plattena.
  • Paszporty pasażerów nie miały być sprawdzane.
  • Lenin zapłacił za bilety z własnych (partyjnych) funduszy, aby uniknąć oskarżeń o bycie opłacanym agentem.

Niemcy zgodzili się na wszystko bez mrugnięcia okiem. Dla nich liczył się efekt końcowy, a nie formalności.

Czy Niemcy liczyli na wycofanie Rosji z wojny?

W stwierdzeniu, że Niemcy liczyli na wycofanie Rosji z wojny po przejęciu władzy przez Lenina, nie ma ani ziarna przesady – to był ich główny cel strategiczny. Niemieckie dowództwo kalkulowało, że po upadku dyscypliny w rosyjskiej armii, wywołanym bolszewicką propagandą, front wschodni po prostu przestanie istnieć. To pozwoliłoby przerzucić setki tysięcy żołnierzy na zachód, by zadać ostateczny cios Francji i Wielkiej Brytanii przed przybyciem większych sił amerykańskich.

Ta kalkulacja okazała się niezwykle trafna. Po rewolucji październikowej Lenin, realizując swoje obietnice, doprowadził do podpisania traktatu brzeskiego w marcu 1918 roku. Warunki były dla Rosji upokarzające – straciła ona ogromne terytoria (m.in. Ukrainę, Białoruś i kraje bałtyckie), ale Niemcy osiągnęli to, o co im chodziło: Rosja oficjalnie wypadła z gry.

Kwestia relacji handlowych i zasobów

Jeśli chodzi o relacje handlowe, niemieckie plany wykraczały daleko poza zwykłą wymianę towarową. Niemcy, duszone przez brytyjską blokadę morską, desperacko potrzebowały surowców i żywności. Traktat brzeski dawał im dostęp do spichlerza Europy – Ukrainy – oraz do złóż mineralnych na wschodzie.

Niemcy liczyli na to, że nowa, osłabiona Rosja bolszewicka stanie się de facto ich strefą wpływów, dostarczającą tanich surowców w zamian za niemiecką technologię i towary przemysłowe. W tamtym momencie nie postrzegali Lenina jako partnera handlowego w nowoczesnym tego słowa znaczeniu, lecz raczej jako lidera państwa, które z konieczności będzie gospodarczo uzależnione od Berlina.

Ciekawostka: Pieniądze dla bolszewików

Choć Lenin starał się zachować pozory niezależności, historycy (m.in. na podstawie odnalezionych dokumentów niemieckiego MSZ) potwierdzają, że partia bolszewicka otrzymywała od Niemiec ogromne sumy pieniędzy na działalność propagandową. Szacuje się, że do momentu przejęcia władzy mogło to być nawet kilkadziesiąt milionów marek w złocie. Pieniądze te finansowały m.in. wydawanie gazety „Prawda”, która skutecznie podkopywała morale rosyjskich żołnierzy.

Współpraca ta była klasycznym przykładem Realpolitik. Niemcy nie wspierali komunizmu, bo go lubili – wręcz przeciwnie, bali się go u siebie. Użyli go jednak jako broni biologicznej przeciwko przeciwnikowi, nie przewidując, że rewolucyjny pożar, który pomogli wzniecić, wkrótce zagrozi także ich własnemu cesarstwu.

Podziel się z innymi: