Wyobraź sobie, że idziesz do restauracji i zamiast soczystego steku zamawiasz chrupiące pancerze krewetek albo miskę świerszczy, wiedząc, że Twój organizm wyciśnie z nich każdą możliwą kalorię. Brzmi jak scenariusz z filmu science-fiction? Dla wielu zwierząt, takich jak nietoperze czy niektóre naczelne, to codzienność. Chityna, czyli główny budulec pancerzy stawonogów i ścian komórkowych grzybów, jest biologicznym polimerem, który pod względem struktury przypomina celulozę. Choć w naszym układzie pokarmowym pełni dziś głównie rolę błonnika, jej pełne trawienie mogłoby zrewolucjonizować nasze podejście do jedzenia.

Ile kalorii ma 100 gramów chityny?

Aby zrozumieć, ile energii moglibyśmy uzyskać z chityny, musimy przyjrzeć się jej budowie chemicznej. Chityna to wielocukier (polisacharyd) zbudowany z cząsteczek N-acetyloglukozaminy. Jest to pochodna glukozy, co oznacza, że z punktu widzenia biologii jest to "trudny do zgryzienia" węglowodan.

W świecie dietetyki przyjmuje się standardowe przeliczniki (tzw. współczynniki Atwatera) dla głównych makroskładników. Dla węglowodanów przyswajalnych wynosi on 4 kcal na 1 gram. Ponieważ chityna po całkowitym rozłożeniu przez enzymy (chitynazy) do cukrów prostych byłaby traktowana przez organizm jako źródło energii, możemy przyjąć podobne wartości.

Obliczenie krok po kroku:

1. Masa substancji: 100 g chityny.
2. Wartość energetyczna węglowodanów: ok. 4 kcal na 1 g.
3. Działanie: 100 g × 4 kcal/g = 400 kcal.

Zatem, gdybyśmy posiadali zdolność pełnego trawienia chityny, ze 100 gramów tej substancji uzyskiwalibyśmy około 400 kalorii (kcal).

Chityna kontra cukry i tłuszcze – wielkie porównanie

Warto zestawić tę liczbę z tym, co dobrze znamy z etykiet produktów spożywczych. Jak chityna wypada na tle czystego cukru (np. sacharozy) oraz tłuszczów?

• Chityna vs Cukry (Węglowodany): Pod względem kalorycznym chityna wypada niemal identycznie jak cukier stołowy czy skrobia. 100 g cukru to również około 400 kcal. Różnica polegałaby jednak na indeksie glikemicznym i tempie uwalniania energii. Chityna, jako polimer, musiałaby być rozkładana stopniowo, co prawdopodobnie czyniłoby ją "węglowodanem złożonym", zapewniającym energię na dłużej niż zwykły batonik.
• Chityna vs Tłuszcze: Tutaj różnica jest kolosalna. Tłuszcze są najbardziej skoncentrowanym źródłem energii, dostarczając aż 9 kcal na 1 gram. Oznacza to, że 100 g tłuszczu to 900 kcal. Chityna dostarczałaby więc mniej niż połowę energii, którą otrzymujemy z tej samej ilości oliwy czy masła.

Zestawienie kaloryczności (na 100 g):

• Tłuszcze: 900 kcal
• Chityna (gdyby była trawiona): ok. 400 kcal
• Cukry (węglowodany): 400 kcal
• Białka: 400 kcal

Czy chityna byłaby "superfoodem"?

Gdybyśmy mogli trawić chitynę, nasze menu mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Chityna zawiera azot (w grupie acetyloaminowej), co odróżnia ją od zwykłej celulozy. Choć nie zastąpiłaby nam pełnowartościowego białka, jej trawienie mogłoby wpłynąć na metabolizm azotowy organizmu.

Ciekawostką jest fakt, że ludzie wciąż posiadają geny odpowiedzialne za produkcję chitynaz (enzymów rozkładających chitynę), a jeden z nich – AMCase – jest aktywny w naszym soku żołądkowym. Niestety, jego wydajność u współczesnego człowieka jest zbyt niska, by traktować pancerzyki krewetek jako realne źródło kalorii. Obecnie chityna pełni u nas funkcję prebiotyku – nie tuczy, ale wspiera rozwój zdrowych bakterii jelitowych i poprawia perystaltykę.

Co by się zmieniło w naszej diecie?

Gdyby zdolność trawienia chityny u nas nie zanikła (lub gdybyśmy ją odzyskali w toku ewolucji), problem marnowania żywności mógłby częściowo zniknąć. Pancerze skorupiaków, które dziś są odpadem przemysłowym, stałyby się cennym surowcem energetycznym. Grzyby, które są niskokaloryczne właśnie dlatego, że ich ściany komórkowe są dla nas nieprzyswajalne, stałyby się znacznie bardziej sycące.

Warto jednak pamiętać, że chityna jest wyjątkowo twarda i odporna mechanicznie. Nawet z odpowiednimi enzymami, nasze zęby mogłyby nie podołać wyzwaniu, jakim jest pogryzienie grubego pancerza homara. Prawdopodobnie musielibyśmy ją spożywać w formie zmielonej, jako dodatek do mąk czy koktajli.

Ciekawostka: Chityna w medycynie

Mimo że jej nie trawimy dla kalorii, chityna i jej pochodna – chitozan – są niezwykle cenione w medycynie. Tworzy się z nich nowoczesne opatrunki, które przyspieszają gojenie ran i mają właściwości antybakteryjne. Co więcej, chitozan jest popularnym składnikiem suplementów "blokujących tłuszcz", ponieważ ma zdolność wiązania cząsteczek tłuszczu w układzie pokarmowym, zapobiegając ich wchłanianiu. To ironiczne – substancja, która mogłaby nas karmić, dziś służy nam głównie do tego, byśmy... przyswajali mniej kalorii z innych źródeł.