Pogląd, że dojrzałość psychiczna wiąże się z całkowitym brakiem tematów tabu i poczucia skrępowania, jest niezwykle intrygujący, ale z perspektywy niemal półwiecza pracy z ludzką psychiką i zgłębiania myśli filozoficznej, muszę go uznać za pewnego rodzaju utopię – i to taką, która w praktyce mogłaby przynieść więcej szkody niż pożytku. Choć żyjemy w erze radykalnej szczerości i mediów społecznościowych, gdzie "oversharing" (nadmierne dzielenie się prywatnością) stał się normą, warto zastanowić się, czy eliminacja wstydu i barier komunikacyjnych rzeczywiście czyni nas zdrowszymi.

Skrępowanie to nie defekt, lecz kompas relacyjny

W psychologii skrępowanie czy wstyd często są niesłusznie sprowadzane wyłącznie do roli negatywnych emocji, których należy się pozbyć. Tymczasem z perspektywy ewolucyjnej i społecznej, te uczucia pełnią funkcję ochronną. Skrępowanie jest sygnałem, że wkraczamy na terytorium intymne – nasze własne lub kogoś innego.

Osoba, która nigdy nie czuje skrępowania, może mieć trudności z odczytywaniem subtelnych sygnałów społecznych oraz z szanowaniem granic innych ludzi. Zdrowie psychiczne nie polega na tym, by nie czuć barier, ale na tym, by świadomie decydować, kiedy i przed kim chcemy je obniżyć. Dojrzałość to umiejętność selekcji: co jest publiczne, co prywatne, a co intymne. Jeśli wszystko staje się jawne, intymność przestaje istnieć.

Filozofia "szklanego człowieka" i utrata tajemnicy

Z punktu widzenia filozofii, postulat braku tematów tabu przypomina koncepcję "szklanego człowieka". Myśliciele tacy jak Byung-Chul Han ostrzegają przed dyktaturą przejrzystości. Jeśli człowiek nie ma w sobie sfery tabu, sfery ukrytej przed wzrokiem innych, traci swoją podmiotowość. Tajemnica jest fundamentem naszej indywidualności.

Warto zadać pytanie: czy rozmowa bez żadnych hamulców jest rzeczywiście wyrazem wolności? Często jest wręcz przeciwnie. Brak skrępowania może być maską, formą ucieczki przed prawdziwą bliskością, która zawsze wiąże się z ryzykiem odsłonięcia czegoś, co jest dla nas ważne i przez to potencjalnie zawstydzające. Tabu w kulturze nie służy tylko do "zakazywania" – ono wyznacza ramy sacrum, rzeczy ważnych, które wymagają specjalnego traktowania i odpowiedniego kontekstu.

Czy brak tabu to brak zahamowań?

W psychologii klinicznej całkowity brak hamulców w mówieniu o sprawach intymnych czy drastycznych (tzw. odhamowanie) bywa czasem objawem, a nie dowodem zdrowia. Może świadczyć o problemach z mechanizmami obronnymi ego lub o trudnościach w budowaniu bezpiecznej więzi.

Zdrowa osoba pełnoletnia to taka, która posiada "elastyczne granice". Oznacza to, że:

• Potrafi rozmawiać o trudnych sprawach (seksualność, śmierć, pieniądze), gdy sytuacja tego wymaga (np. u lekarza, terapeuty czy w bliskim związku).
• Odczuwa naturalny opór przed dzieleniem się tymi samymi treściami z przypadkową osobą w kolejce po bułki.

Ten opór – to właśnie skrępowanie – jest dowodem na to, że nasza psychika działa prawidłowo i chroni nasze "ja" przed niepotrzebną ekspozycją.

Autentyczność a ekshibicjonizm emocjonalny

Często mylimy autentyczność z brakiem filtrów. Autentyczność to bycie w zgodzie ze swoimi wartościami, a nie mówienie wszystkiego, co ślina przyniesie na język. Człowiek dojrzały rozumie kontekst. Wie, że pewne tematy wymagają delikatności, czasu i zaufania.

Twierdzenie, że "nie powinno się mieć tematów tabu", nakłada na ludzi nową, paradoksalną presję: przymus bycia otwartym. To kolejna norma, której musimy sprostać, by poczuć się "zdrowymi". Tymczasem prawo do milczenia, prawo do zachowania czegoś dla siebie i prawo do poczucia zażenowania są jednymi z podstawowych praw wolnego człowieka.

Ciekawostka: Paradoks intymności

Badania psychologiczne nad parami wykazują, że pewna doza tajemnicy i zachowanie sfery prywatnej (w tym tematów, których nie porusza się codziennie) może podtrzymywać atrakcyjność i fascynację partnerem. Całkowita przejrzystość w relacji często prowadzi do spłaszczenia emocjonalnego i spadku pożądania.

Jak zatem podchodzić do tej tezy?

Gdybym spotkał osobę głoszącą takie poglądy, pogratulowałbym jej odwagi w dążeniu do prawdy, ale jednocześnie zachęciłbym do refleksji nad definicją wolności. Prawdziwa wolność psychiczna to nie brak wstydu, ale świadomość, dlaczego go czujemy.

Zdrowie psychiczne to harmonia między otwartością a ochroną własnego wnętrza. Jeśli usuniemy wszystkie tabu, świat stanie się płaski, pozbawiony niuansów i głębi, która rodzi się właśnie tam, gdzie kończy się to, co oczywiste, a zaczyna to, co wymaga szeptu. Szanujmy swoje skrępowanie – to strażnik naszej wyjątkowości.