Do czego służą pelikanom dzioby z charakterystycznym workiem?

ryby chłodzenie karmienie

Worek poddziobowy pelikana Funkcje worka gularnego Polowanie i termoregulacja ptaków

Gość (37.30.*.*)

1 dzień temu

Odpowiedź:

Pelikany to jedne z najbardziej charakterystycznych ptaków na świecie, a wszystko za sprawą ich imponujących dziobów wyposażonych w elastyczny worek. Ten anatomiczny fenomen, fachowo nazywany workiem poddziobowym (lub gularnym), nie jest jedynie ozdobą. To wielofunkcyjne narzędzie, które pozwala tym ptakom przetrwać, polować i dbać o potomstwo w sposób, który fascynuje przyrodników od wieków.

Żywa sieć rybacka, czyli jak działa worek poddziobowy

Najważniejszą funkcją worka u pelikana jest ułatwienie zdobywania pokarmu. Wbrew powszechnemu przekonaniu, pelikany nie używają go do długotrwałego przechowywania zapasów jedzenia (jak my używamy plecaków), ale traktują go raczej jak biologiczną sieć rybacką.

Kiedy pelikan nurkuje lub zanurza dziób w wodzie, dolna szczęka rozszerza się na boki, a worek naciąga, tworząc ogromne naczynie. W ten sposób ptak zagarnia ryby wraz z dużą ilością wody. Worek poddziobowy pelikana brunatnego może pomieścić nawet do 13 litrów wody! Po schwytaniu zdobyczy pelikan musi najpierw pozbyć się nadmiaru płynu. Przechyla głowę, pozwalając wodzie wypłynąć bokami dzioba, a następnie połyka samą rybę. Cały proces trwa zazwyczaj do minuty, ponieważ ptak musi uważać, aby w międzyczasie inni amatorzy darmowego posiłku (np. mewy) nie ukradli mu obiadu prosto z gardła.

Czy pelikan nosi w worku zapasy na później?

To jeden z najczęstszych mitów dotyczących tych ptaków. W rzeczywistości pelikan nie lata z rybami dyndającymi w worku pod dzióbem. Ryba jest połykana niemal natychmiast po odcedzeniu wody i trafia prosto do żołądka. Lataniu z pełnym workiem wody i ryb byłoby po prostu zbyt energochłonne i utrudniałoby utrzymanie równowagi w powietrzu.

Naturalna klimatyzacja w upalne dni

Pelikany zamieszkują zazwyczaj ciepłe rejony świata, gdzie słońce potrafi mocno dopiec. Ponieważ ptaki nie mają gruczołów potowych, muszą radzić sobie z wysoką temperaturą w inny sposób. Tutaj ponownie do gry wchodzi worek poddziobowy.

Pelikany stosują proces zwany drganiem gardła (ang. gular fluttering). Rozchylają dziób i wprawiają skórę worka w szybkie drgania. Dzięki temu, że worek jest gęsto unaczyniony, parująca z jego powierzchni wilgoć ochładza krew przepływającą przez naczynia krwionośne, co z kolei obniża temperaturę całego ciała. To mechanizm bardzo podobny do tego, jak psy chłodzą się poprzez zianie.

Rola worka w wychowywaniu młodych

Worek poddziobowy pełni również kluczową rolę podczas karmienia piskląt. Rodzice przynoszą pokarm w żołądku, a następnie zwracają go do worka, który służy jako swego rodzaju "miska". Młode pelikany wkładają głowy głęboko do dzioba rodzica, aby wyjadać z niego nadtrawione ryby. Choć z ludzkiej perspektywy wygląda to dość drastycznie, dla małych pelikanów jest to najbezpieczniejszy i najwygodniejszy sposób na posiłek.

Komunikacja i rytuały godowe

W okresie lęgowym dziób i worek poddziobowy stają się elementem komunikacji wizualnej. U wielu gatunków pelikanów skóra worka zmienia wtedy kolor na bardziej intensywny (np. jaskrawoczerwony, pomarańczowy lub żółty), co ma przyciągnąć partnera. Ptaki wykonują również specyficzne ruchy dziobem, nadymając worek lub głośno nim "kłapiąc", co stanowi istotny element ich rytuałów godowych.

Ciekawostka: Niesamowita elastyczność

Skóra tworząca worek poddziobowy jest niezwykle rozciągliwa, ale jednocześnie bardzo wytrzymała. Składa się z tkanki łącznej i mięśni, które pozwalają na błyskawiczne obkurczenie worka po opróżnieniu go z wody. Co ciekawe, u niektórych gatunków, jak u pelikana australijskiego, dziób może osiągać długość niemal 50 centymetrów, co czyni go rekordzistą w świecie ptaków pod względem proporcji do wielkości ciała.

Jak widać, ten charakterystyczny element budowy pelikana to prawdziwy szwajcarski scyzoryk w świecie natury – służy do polowania, chłodzenia, karmienia dzieci, a nawet do miłosnych podbojów. Bez niego pelikany nie byłyby tak skutecznymi i fascynującymi mieszkańcami mokradeł i wybrzeży.

Jakie masz pytanie?