Węgorze to jedne z najbardziej fascynujących i tajemniczych stworzeń, jakie zamieszkują ziemskie wody. Choć na pierwszy rzut oka mogą przypominać węże, w rzeczywistości są rybami kostnoszkieletowymi, które od wieków wprawiają naukowców w osłupienie. Ich życie to gotowy scenariusz na film przygodowy, pełen dalekich podróży, niewyjaśnionych zagadek i niesamowitych biologicznych transformacji.

Niezwykły cykl życia, czyli wielka przemiana

To, co wyróżnia węgorza europejskiego (Anguilla anguilla), to jego skomplikowany cykl życiowy. Węgorze są rybami dwuśrodowiskowymi (katadromicznymi), co oznacza, że większość życia spędzają w wodach słodkich (rzekach i jeziorach), ale na tarło ruszają do słonego oceanu.

W trakcie swojego życia węgorz przechodzi przez kilka etapów, które drastycznie zmieniają jego wygląd:

• Larwa (Leptocephalus): Ma kształt przezroczystego liścia wierzby i dryfuje z prądami morskimi przez tysiące kilometrów.
• Węgorz szklisty: Gdy dociera do wybrzeży Europy, staje się przezroczystą miniaturką dorosłej ryby.
• Węgorz wstępujący (montee): Zaczyna nabierać pigmentu i wpływa do rzek.
• Węgorz żółty: To etap, w którym ryba spędza od kilku do kilkunastu lat, rosnąc i żerując w wodach słodkich.
• Węgorz srebrzysty: Ostatnie stadium. Ryba przestaje jeść, jej oczy powiększają się, a ciało nabiera metalicznego blasku. To wtedy wyrusza w swoją ostatnią podróż do oceanu.

Zagadka Morza Sargassowego

Przez tysiące lat nikt nie wiedział, skąd biorą się małe węgorze. Arystoteles uważał, że powstają one spontanicznie z mułu, ponieważ nigdy nie znaleziono dorosłego osobnika z ikrą. Dopiero na początku XX wieku duński badacz Johannes Schmidt odkrył, że wszystkie węgorze europejskie rodzą się w jednym miejscu – w Morzu Sargassowym, położonym w okolicach Bermudów.

Co ciekawe, do dziś nikomu nie udało się sfilmować ani zaobserwować tarła węgorzy w ich naturalnym środowisku na dnie oceanu. Wiemy, że tam płyną, wiemy, że tam giną po złożeniu ikry, ale sam akt rozmnażania pozostaje jedną z największych tajemnic biologii morskiej.

Czy węgorz potrafi chodzić po lądzie?

Choć brzmi to jak legenda, węgorze rzeczywiście potrafią przemieszczać się po lądzie. Dzięki bardzo gęstemu śluzowi, który chroni ich skórę przed wysychaniem, oraz zdolności do oddychania skórnego (węgorz może pobierać tlen przez skórę nawet w 60%), są w stanie pokonywać krótkie odcinki przez wilgotne łąki. Robią to zazwyczaj w nocy, aby przedostać się z jednego zbiornika wodnego do drugiego lub ominąć przeszkody w rzekach.

Ciekawostki, które mogą Cię zaskoczyć

Węgorze skrywają w sobie znacznie więcej niż tylko śliską skórę. Oto kilka faktów, o których prawdopodobnie nie wiedziałeś:

• Zygmunt Freud i węgorze: Słynny ojciec psychoanalizy w młodości zajmował się biologią morską. Spędził wiele tygodni w Trieście, rozcinając setki węgorzy w poszukiwaniu ich jąder (organów rozrodczych), których nikt wcześniej nie potrafił zidentyfikować. Co zabawne – nie udało mu się ich znaleźć.
• Długowieczność: W niewoli węgorze mogą żyć niesamowicie długo. Rekordzistą był „węgorz z Brantevik” w Szwecji, który przeżył w studni około 155 lat!
• Węgorz elektryczny to oszust: Mimo nazwy, węgorz elektryczny (Electrophorus electricus) nie jest prawdziwym węgorzem. Z punktu widzenia systematyki jest bliżej spokrewniony z sumami i karpiami niż z węgorzem europejskim.
• Toksyczna krew: Krew węgorza zawiera toksynę (ichtiotoksynę), która jest niebezpieczna dla ssaków, w tym dla ludzi. Działa podobnie do jadu węży, powodując rozpad czerwonych krwinek. Na szczęście toksyna ta jest termolabilna – rozkłada się całkowicie w temperaturze powyżej 60-70°C, dlatego smażony czy wędzony węgorz jest w pełni bezpieczny do spożycia.

Dlaczego węgorzy jest coraz mniej?

Niestety, węgorz europejski jest obecnie gatunkiem krytycznie zagrożonym wyginięciem. Istnieje kilka powodów tego stanu rzeczy:

1. Zagrożenia na trasie migracji: Tamy i elektrownie wodne stanowią bariery nie do przebycia dla ryb płynących na tarło.
2. Zanieczyszczenie wód: Węgorze gromadzą w swojej tkance tłuszczowej metale ciężkie i pestycydy.
3. Kłusownictwo i handel: Węgorze szkliste są niezwykle cenne na czarnym rynku (często nazywa się je „białym złotem”), szczególnie w Azji.
4. Zmiany klimatyczne: Zmiany w prądach oceanicznych mogą utrudniać larwom dotarcie do brzegów Europy.

Węgorze to stworzenia, które łączą w sobie cechy ryb, podróżników i mistyków natury. Ich obecność w naszych wodach jest sygnałem zdrowego ekosystemu, a ich ochrona to jedno z największych wyzwań współczesnej ekologii wodnej.