Wiele osób na samą myśl o piątku trzynastego odczuwa lekki niepokój, a niektórzy wręcz starają się tego dnia nie podejmować żadnych ważnych decyzji ani nie wychodzić z domu. Lęk przed tą konkretną datą ma nawet swoją profesjonalną nazwę – paraskewidekatriafobia. Choć dla wielu z nas to tylko niewinny zabobon, korzenie tego przekonania są głębokie i łączą w sobie historię, religię oraz dawną numerologię. Co sprawiło, że połączenie tego konkretnego dnia tygodnia z tą liczbą stało się symbolem nieszczęścia?

Chrześcijańskie korzenie pechowej daty

Jednym z najczęściej przywoływanych źródeł lęku przed piątkiem trzynastego jest tradycja chrześcijańska. To właśnie w Wielki Piątek doszło do ukrzyżowania Jezusa, co samo w sobie nadało temu dniowi tygodnia ciężki, pokutny charakter w kulturze zachodniej. Z kolei liczba trzynaście kojarzona jest z Ostatnią Wieczerzą, w której uczestniczyło trzynaście osób – Jezus oraz dwunastu apostołów. Trzynastym gościem był Judasz Iskariota, który zdradził swojego mistrza.

Z tego powodu przez wieki wierzono, że trzynaście osób przy jednym stole to zły znak, zwiastujący śmierć jednego z biesiadników w ciągu roku. Połączenie pechowego dnia (piątku) z pechową liczbą (trzynastką) stworzyło w świadomości ludzi "kumulację" nieszczęścia.

Upadek zakonu templariuszy

Inna popularna teoria, choć przez wielu historyków traktowana z przymrużeniem oka jako legenda, wiąże się z zakonem templariuszy. To właśnie w piątek, 13 października 1307 roku, król Francji Filip IV Piękny wydał rozkaz aresztowania wszystkich członków zakonu w kraju. Rycerze zostali oskarżeni o herezję i poddani brutalnym torturom, a ich majątki skonfiskowano.

Według legendy, ostatni wielki mistrz zakonu, Jacques de Molay, tuż przed spłonięciem na stosie przeklął króla Filipa IV oraz papieża Klemensa V. Obaj zmarli w ciągu roku od tego wydarzenia. Choć nie ma twardych dowodów na to, że to właśnie to wydarzenie zapoczątkowało powszechny lęk przed piątkiem trzynastego, historia ta mocno zakorzeniła się w kulturze popularnej i literaturze.

Magia liczb, czyli dlaczego 13 psuje porządek

W numerologii liczba dwanaście jest uznawana za symbol harmonii i kompletności. Mamy 12 miesięcy w roku, 12 znaków zodiaku, 12 godzin dnia i nocy, 12 apostołów czy 12 plemion Izraela. Liczba trzynaście, następująca zaraz po niej, jest postrzegana jako ta, która "rozbija" ten idealny porządek, wprowadzając chaos i niepewność.

W mitologii nordyckiej również odnajdziemy podobny motyw. Podczas uczty bogów w Walhalli, na której bawiło się dwunastu bogów, niespodziewanie pojawił się trzynasty gość – Loki, bóg oszustwa i psot. Jego obecność doprowadziła do tragicznej śmierci boga światła i radości, Baldura, co pogrążyło świat w smutku.

Wpływ popkultury na współczesne lęki

Choć korzenie przesądu są stare, to współczesna popkultura w dużej mierze przyczyniła się do jego utrwalenia. Ogromną rolę odegrała tu seria horrorów "Piątek trzynastego", zapoczątkowana w 1980 roku. Postać Jasona Voorheesa, zamaskowanego mordercy grasującego nad jeziorem Crystal Lake, stała się ikoną kina grozy i sprawiła, że data ta zaczęła kojarzyć się z dreszczem emocji i niebezpieczeństwem.

Również literatura przełomu XIX i XX wieku podsycała ten lęk. W 1907 roku Thomas Lawson opublikował powieść zatytułowaną "Friday, the Thirteenth", opowiadającą o maklerze giełdowym, który wykorzystuje przesądy związane z tą datą, by wywołać panikę na Wall Street.

Czy cały świat boi się piątku trzynastego?

Warto wiedzieć, że lęk przed piątkiem trzynastego nie jest uniwersalny dla wszystkich kultur. To głównie domena krajów anglosaskich, germańskich i częściowo słowiańskich. W innych zakątkach świata pechowe daty wyglądają zupełnie inaczej:

• W Hiszpanii, Grecji i krajach Ameryki Łacińskiej za pechowy uważa się wtorek trzynastego. Istnieje tam nawet przysłowie: "En martes, ni te cases ni te embarques" (We wtorek ani się nie żeń, ani nie wyruszaj w podróż).
• Włoska kultura za najbardziej nieszczęśliwy dzień uznaje piątek siedemnastego. Liczba 17 zapisana rzymskimi cyframi (XVII) po przestawieniu tworzy słowo VIXI, co po łacinie oznacza "żyłem" (czyli "moje życie dobiegło końca").
• W krajach Azji Wschodniej (Chiny, Japonia, Korea) najbardziej pechową liczbą jest cztery, ponieważ jej wymowa brzmi niemal identycznie jak słowo "śmierć".

Ciekawostki o piątku trzynastego

Przesąd ten jest traktowany na tyle poważnie, że wpływa na architekturę i biznes. W wielu hotelach na świecie nie znajdziemy pokoju o numerze 13, a w wieżowcach po piętrze 12. następuje od razu 14. Niektóre linie lotnicze rezygnują z trzynastego rzędu siedzeń w swoich samolotach.

Z perspektywy psychologii, pechowość tej daty to często efekt samospełniającej się przepowiedni. Jeśli wierzymy, że spotka nas coś złego, stajemy się bardziej zdenerwowani i rozkojarzeni, co faktycznie może prowadzić do drobnych wypadków czy pomyłek. Statystyki firm ubezpieczeniowych często jednak pokazują coś odwrotnego – w piątki trzynastego dochodzi czasem do mniejszej liczby kolizji, ponieważ kierowcy, bojąc się pecha, jeżdżą po prostu ostrożniej.