Pytanie o to, kiedy ostatecznie pożegnamy się z ropą naftową i gazem ziemnym, powraca jak bumerang przy każdym kryzysie energetycznym czy gwałtownym skoku cen na stacjach paliw. Odpowiedź na nie nie jest jednak tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Choć intuicja podpowiada, że zasoby planety są skończone, to historia uczy nas, że "koniec ropy" był już ogłaszany wielokrotnie, a mimo to wciąż wydobywamy jej coraz więcej. Aby zrozumieć, o jakim horyzoncie czasowym mowa, musimy przyjrzeć się nie tylko liczbom, ale też technologii i ekonomii.

Statystyczny licznik, czyli ile lat nam zostało

Najczęściej przywoływanym wskaźnikiem w debatach o surowcach jest tzw. współczynnik R/P (Reserves-to-Production), który określa stosunek udokumentowanych zasobów do bieżącej wielkości wydobycia. Według danych z raportów takich jak BP Statistical Review of World Energy, sytuacja wygląda następująco:

• Ropa naftowa: Przy obecnym poziomie wydobycia i konsumpcji, udokumentowane zasoby ropy wystarczą na około 50 lat.
• Gaz ziemny: W przypadku błękitnego paliwa prognozy są nieco bardziej optymistyczne – zasoby te szacuje się na około 50 do 60 lat.

Warto jednak zaznaczyć, że te liczby to jedynie statyczna fotografia obecnego stanu wiedzy i technologii. Nie oznaczają one, że w 2075 roku nagle w bakach samochodów i rurach gazowych zapadnie głucha cisza.

Dlaczego data końca surowców ciągle się przesuwa

Jeśli cofniemy się do lat 70. XX wieku, ówcześni eksperci alarmowali, że ropa skończy się przed rokiem 2000. Dlaczego tak się nie stało? Kluczem jest definicja „udokumentowanych zasobów”. Nie są to wszystkie złoża fizycznie istniejące pod ziemią, ale tylko te, które potrafimy wydobyć przy użyciu obecnej technologii i które opłaca się wydobyć przy obecnych cenach rynkowych.

Istnieją trzy główne powody, dla których te szacunki są płynne:

Nowe technologie wydobycia

To, co 20 lat temu było technicznie nieosiągalne, dziś jest standardem. Doskonałym przykładem jest rewolucja łupkowa w USA. Dzięki szczelinowaniu hydraulicznemu i wierceniom poziomym, złoża wcześniej uznawane za bezużyteczne stały się gigantycznym źródłem surowca. Podobnie wygląda kwestia wydobycia z dna oceanów czy piasków bitumicznych w Kanadzie.

Nowe odkrycia

Mimo że mapa świata wydaje się już dobrze znana, geolodzy wciąż znajdują nowe złoża. Arktyka, głębokie wody u wybrzeży Brazylii czy Gujany to regiony, które w ostatnich latach znacząco powiększyły światowe rezerwy.

Ekonomia i cena

Gdy cena ropy rośnie, firmom opłaca się inwestować w droższe i trudniejsze metody wydobycia. To sprawia, że zasoby, które wcześniej nie były liczone jako „dostępne”, nagle trafiają do statystyk.

Szczyt popytu ważniejszy niż szczyt wydobycia

W świecie energetyki coraz rzadziej mówi się o „Peak Oil” w kontekście braku surowca w ziemi, a coraz częściej o szczycie popytu. Istnieje słynne powiedzenie przypisywane szejkowi Ahmedowi Zaki Yamaniemu, byłemu ministrowi ropy Arabii Saudyjskiej: „Epoka kamienia nie skończyła się dlatego, że zabrakło kamieni”. Podobnie może być z ropą i gazem.

Transformacja energetyczna, rozwój elektromobilności oraz rosnąca rola odnawialnych źródeł energii (OZE) sprawiają, że świat dąży do dekarbonizacji. Jeśli kraje zrealizują swoje cele klimatyczne, zapotrzebowanie na ropę zacznie spadać znacznie szybciej, niż wyczerpią się jej złoża. W takim scenariuszu ropa naftowa może po prostu przestać być nam potrzebna jako główne paliwo, zanim zdążymy wypompować ostatnią baryłkę.

Ciekawostka: Gdzie jest najwięcej ropy?

Choć najczęściej myślimy o Bliskim Wschodzie, to największe udokumentowane zasoby ropy naftowej na świecie posiada Wenezuela (ponad 300 miliardów baryłek). Problem polega na tym, że jest to ropa bardzo ciężka i trudna w obróbce, a sytuacja polityczno-gospodarcza tego kraju uniemożliwia pełne wykorzystanie tego potencjału.

Co z gazem ziemnym w dobie transformacji

Gaz ziemny często nazywany jest „paliwem przejściowym”. Emituje on o około 50% mniej CO2 niż węgiel podczas spalania, co czyni go atrakcyjnym uzupełnieniem dla niestabilnych źródeł odnawialnych (wiatru i słońca).

Jednak i tutaj widać zmiany. Rozwój technologii produkcji biometanu oraz wodoru (szczególnie zielonego wodoru wytwarzanego z nadwyżek energii z OZE) może w przyszłości zastąpić gaz kopalny w sieciach przesyłowych. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), jeśli świat chce osiągnąć neutralność klimatyczną do 2050 roku, zużycie gazu ziemnego musi zacząć gwałtownie spadać już w tej dekadzie.

Czy mamy się czego obawiać

W krótkiej i średniej perspektywie (najbliższe 20-30 lat) fizyczny brak ropy czy gazu nam nie grozi. Wyzwaniem nie jest to, czy surowce się skończą, ale jak szybko uda nam się od nich odejść, by ograniczyć zmiany klimatyczne.

Warto pamiętać, że ropa naftowa to nie tylko paliwo w baku. To także przemysł chemiczny, produkcja leków, plastików czy nawozów sztucznych. Nawet jeśli przestaniemy spalać ropę w silnikach, wciąż będzie ona cennym surowcem dla innych gałęzi gospodarki, choć jej wydobycie będzie odbywać się na znacznie mniejszą skalę niż obecnie.

Podsumowując, data „wyczerpania się” zasobów jest ruchomym celem. Obecne prognozy mówią o około 50 latach, ale rzeczywisty koniec ery paliw kopalnych zostanie prawdopodobnie podyktowany przez decyzje polityczne, rozwój technologii OZE i rachunek ekonomiczny, a nie przez puste zbiorniki pod ziemią.