Język polski bywa niezwykle elastyczny, ale istnieją konstrukcje, które nawet najbardziej otwartych językoznawców wprawiają w zakłopotanie. Zwroty takie jak „nastoletnio nastoletni chłopcze” czy „nastoletnio nastoletni bobasku” to przykłady specyficznych hybryd słownych, które z punktu widzenia specjalistów – zarówno lingwistów, jak i psychologów – niosą ze sobą dość konkretny ładunek znaczeniowy, choć rzadko pozytywny. Choć mogą brzmieć jak niszowy żart internetowy lub próba stworzenia nowej stylistyki, ich analiza obnaża kilka ciekawych mechanizmów językowych.

Masło maślane, czyli błąd pleonazmu

Z perspektywy językoznawczej, pierwszym elementem rzucającym się w oczy jest konstrukcja „nastoletnio nastoletni”. Specjaliści od poprawności językowej określiliby to jako pleonazm, czyli popularne „masło maślane”. Przymiotnik „nastoletni” sam w sobie określa wiek i status danej osoby. Powtórzenie go w formie przysłówkowej („nastoletnio”) nie wnosi żadnej nowej informacji, a jedynie sztucznie wydłuża wypowiedź.

W literaturze czy poezji takie zabiegi czasem stosuje się dla podkreślenia jakiejś cechy (tzw. emfaza), jednak w codziennej komunikacji brzmi to nienaturalnie i jest uznawane za błąd stylistyczny. Jeśli ktoś mówi o „nastoletnio nastoletnim nastolatku”, to tak, jakby mówił o „lodowato lodowatym lodzie”. Z punktu widzenia logiki języka, jest to konstrukcja nadmiarowa.

Psychologiczny aspekt infantylizacji

Kiedy przyjrzymy się drugiej części tych zwrotów – „bobasku”, „pampersie”, „dzieciaku” – wchodzimy na grunt psychologii komunikacji. Specjaliści zwracają uwagę, że takie zestawienia służą zazwyczaj infantylizacji rozmówcy. Połączenie słowa określającego wiek dorastania (nastolatek) z określeniami dotyczącymi niemowląt (bobas, pampers) ma na celu odebranie powagi osobie, do której się zwracamy.

Dla psychologa takie zwroty mogą być sygnałem postawy protekcjonalnej lub chęci zdominowania młodszej osoby poprzez podkreślenie jej niedojrzałości. „Nastoletnio nastoletni pampers” to określenie, które ma wręcz uprzedmiotowić nastolatka, sprowadzając go do poziomu dziecka wymagającego opieki higienicznej. W relacjach międzyludzkich takie słownictwo często buduje barierę i wywołuje opór lub agresję u odbiorcy.

Gołowąs i rodzic, czyli stylistyczny miszmasz

Ciekawym przypadkiem jest zwrot „nastoletnio nastoletni nastolatku gołowąsie”. Słowo „gołowąs” to archaizm, który kiedyś był powszechnie używany do określenia młodego mężczyzny, któremu nie urosła jeszcze broda. Zestawienie go z nowoczesną, niemal „bełkotliwą” konstrukcją „nastoletnio nastoletni” tworzy dysonans stylistyczny. Specjaliści od retoryki zauważyliby tutaj próbę połączenia starej szkoły strofowania młodzieży z nowoczesnym, dziwacznym słowotwórstwem.

Z kolei fraza „nastoletnio nastoletni nastolatku rodzica” brzmi jak kalka językowa lub próba zdefiniowania relacji własnościowej. W języku polskim naturalnie mówimy „synu” lub „córko”. Dodawanie do tego przymiotnika „nastoletni” w tak zwielokrotnionej formie sprawia, że komunikat staje się techniczny, odhumanizowany i brzmi niemal jak opis produktu w katalogu, a nie żywa relacja między rodzicem a dzieckiem.

Czy to nowa moda językowa?

W dobie internetu często powstają tzw. „shitpostingowe” trendy, polegające na celowym kaleczeniu języka, by wywołać u odbiorcy poczucie absurdu. Można przypuszczać, że te konkretne zwroty mogą pochodzić z zamkniętych grup dyskusyjnych lub być formą ironicznego trollingu.

Warto jednak wiedzieć, że:

• W oficjalnej komunikacji: Te zwroty są niedopuszczalne i świadczą o braku kompetencji językowej.
• W edukacji: Nauczyciele i pedagodzy odradzają takie formy, ponieważ mogą one być formą przemocy symbolicznej (ośmieszania).
• W literaturze: Mogłyby wystąpić jedynie jako element charakterystyki postaci, która jest albo bardzo ekscentryczna, albo celowo chce kogoś urazić.

Podsumowując, specjaliści patrzą na te wyrażenia z dużym dystansem. Lingwiści widzą w nich błędy i nieuzasadnione powtórzenia, psycholodzy – narzędzie do umniejszania wartości drugiego człowieka, a specjaliści od komunikacji – barierę, która uniemożliwia zdrowy dialog. Choć język jest żywy i ciągle się zmienia, konstrukcje te wydają się być raczej ślepą uliczką ewolucji mowy niż trwałym trendem, który wejdzie do słowników.