Planowana budowa Centralnego Portu Komunikacyjnego (CPK) to jedna z największych i najbardziej emocjonujących inwestycji infrastrukturalnych w historii Polski. Choć projekt ten kojarzy się głównie z nowoczesnymi terminalami, pasami startowymi i siecią Kolei Dużych Prędkości (KDP), to jego realizacja wiąże się z ogromnym wyzwaniem środowiskowym. Wiele osób zadaje sobie pytanie: gdzie dokładnie na terenie CPK oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się obszary cenne przyrodniczo i jak inwestor zamierza je chronić?

Czy na terenie samego lotniska są formy ochrony przyrody?

Z formalnego punktu widzenia, bezpośredni obszar przeznaczony pod budowę lotniska (obejmujący głównie części gmin Baranów, Teresin i Wiskitki) został wybrany właśnie dlatego, że nie znajdują się na nim wielkoobszarowe, prawnie chronione formy ochrony przyrody. Nie ma tu parków narodowych, rezerwatów ani obszarów Natura 2000. Teren ten ma charakter wybitnie rolniczy, zdominowany przez pola uprawne, sady i rozproszoną zabudowę zagrodową.

Brak wielkich rezerwatów nie oznacza jednak, że obszar ten jest przyrodniczą pustynią. Podczas wielomiesięcznych inwentaryzacji przyrodniczych prowadzonych przez zespoły botaników, ornitologów, herpetologów i innych ekspertów zidentyfikowano szereg lokalnych ekosystemów, które wymagają szczególnej uwagi i działań kompensacyjnych.

Lokalne skarby przyrody: rzeki i doliny

Najważniejszymi i najcenniejszymi elementami systemu przyrodniczego na terenie planowanego lotniska są doliny rzeczne. Pełnią one funkcję lokalnych korytarzy ekologicznych, umożliwiających migrację zwierząt i utrzymanie bioróżnorodności. Do kluczowych cieków wodnych w tym rejonie należą:

• Pisia Gągolina – rzeka wyznaczająca północną granicę obszaru lotniska. Projekt inwestycji został tak opracowany, aby w maksymalnym stopniu uniknąć drastycznej ingerencji w jej naturalne koryto.
• Pisia Tuczna – rzeka stanowiąca wschodnią granicę terenu inwestycji.
• Głęboka Struga – kolejny ciek wodny, który współtworzy sieć hydrograficzną tego obszaru i stanowi jego naturalną granicę.

Doliny tych rzek to ostoje dla wielu gatunków ptaków, drobnych ssaków oraz owadów. Ich ochrona przed zanieczyszczeniem i odwodnieniem jest jednym z głównych założeń decyzji środowiskowej dla CPK.

Ochrona płazów i ptaków – programy kompensacyjne

Na terenie przeznaczonym pod inwestycję znajduje się wiele mniejszych zbiorników wodnych, śródpolnych oczek oraz rowów melioracyjnych. Są one kluczowymi miejscami rozrodu dla lokalnych populacji płazów, które w Polsce podlegają ścisłej ochronie prawnej.

W ramach działań minimalizujących wpływ inwestycji na środowisko, CPK realizuje programy kompensacyjne. Przed zasypaniem jakiegokolwiek zbiornika przyrodnicy odławiają dorosłe osobniki, kijanki oraz zabezpieczają skrzek. Zwierzęta te są przenoszone do specjalnie wytypowanych, bezpiecznych siedlisk zastępczych. Głównymi punktami relokacji płazów są:

• Staw w Szymanowie
• Rozlewiska w Kraśniczej Woli

Podobne działania dotyczą ochrony ptaków, w tym szczególnie sów. We współpracy ze Stowarzyszeniem Ochrony Sów, z terenów planowanych wycinek i rozbiórek przenoszone są budki lęgowe dla rzadkich gatunków, takich jak pójdźka czy płomykówka.

Projektowane rezerwaty przyrody w otoczeniu CPK

Rządowa Strategia Rozwoju Obszaru Otoczenia CPK (obejmująca 18 gmin wokół lotniska) zakłada nie tylko ochronę istniejących zasobów, ale również tworzenie nowych form ochrony przyrody. W oficjalnych planach i modelach struktury funkcjonalno-przestrzennej tego obszaru uwzględniono utworzenie nowych rezerwatów:

• Projektowany rezerwat kumaka nizinnego (Bombina bombina) – mający chronić cenne stanowiska tego chronionego płaza.
• Projektowany rezerwat storczyka cuchnącego (Anacamptis coriophora) – dedykowany ochronie niezwykle rzadkiej i zagrożonej wyginięciem rośliny z rodziny storczykowatych.

Cenne obszary w sąsiedztwie inwestycji

Mówiąc o przyrodzie wokół CPK, nie sposób pominąć wielkich kompleksów leśnych, które znajdują się w bliskim sąsiedztwie lotniska oraz planowanych linii kolejowych KDP:

• Bolimowski Park Krajobrazowy – położony na południowy zachód od inwestycji (częściowo na terenie gminy Wiskitki). To potężny kompleks leśny (Puszcza Bolimowska) będący domem dla rysi, łosi, bobrów i wielu rzadkich ptaków. Przebieg linii kolejowych oraz dróg dojazdowych do CPK w tym rejonie wzbudzał spore kontrowersje i wymagał szczegółowych analiz, aby nie przeciąć kluczowych korytarzy migracyjnych zwierząt.
• Kampinoski Park Narodowy – zlokalizowany na północ od Równiny Łowicko-Błońskiej. Choć leży poza bezpośrednim terenem inwestycji, jego bliskość sprawia, że projektanci CPK musieli uwzględnić m.in. korytarze powietrzne i poziom hałasu, aby nie zakłócać spokoju tamtejszej fauny.

Planowanie tak ogromnego przedsięwzięcia jak Centralny Port Komunikacyjny wymaga ciągłego kompromisu między rozwojem cywilizacyjnym a ochroną środowiska. Dzięki szczegółowym inwentaryzacjom przyrodniczym i rygorystycznym warunkom decyzji środowiskowej, najcenniejsze lokalne ekosystemy – choć poddane silnej presji – mają szansę na przetrwanie dzięki nowoczesnym metodom kompensacji ekologicznej.