Coraz więcej osób decyduje się na pracę u naszych południowych sąsiadów lub rozważa zatrudnienie pracowników z Czech w polskich firmach. Choć Polska i Czechy leżą blisko siebie, a ich języki brzmią podobnie, systemy prawne dotyczące elastycznych form zatrudnienia znacząco się od siebie różnią. W Polsce króluje klasyczna umowa zlecenia, natomiast w Czechach mamy do czynienia z dwoma specyficznymi rodzajami umów poza stosunkiem pracy: DPP oraz DPČ. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe, aby uniknąć błędów w rozliczeniach i wybrać najkorzystniejszą formę współpracy.

Umowa zlecenia w Polsce – elastyczność z polskim ZUS-em

W Polsce umowa zlecenia jest regulowana przez Kodeks cywilny. To jedna z najpopularniejszych form zatrudnienia, ceniona za dużą elastyczność. Zleceniobiorca nie jest tak ściśle związany z miejscem i czasem pracy jak pracownik na etacie, choć w praktyce granica ta bywa płynna.

Kluczowym elementem polskiej umowy zlecenia jest obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe) oraz zdrowotne, chyba że zleceniobiorca ma inny tytuł do ubezpieczeń (np. pracuje gdzie indziej na etacie z wynagrodzeniem powyżej płacy minimalnej) lub jest studentem poniżej 26. roku życia. Od kilku lat w Polsce obowiązuje również minimalna stawka godzinowa, która jest regularnie waloryzowana, co zbliżyło tę formę zatrudnienia pod względem kosztów do umowy o pracę.

Czeskie odpowiedniki, czyli DPP i DPČ

W Czechach nie istnieje jeden bezpośredni odpowiednik polskiej umowy zlecenia. Zamiast tego czeski Kodeks Pracy (Zákoník práce) przewiduje dwie formy "umów o pracach wykonywanych poza stosunkiem pracy":

1. DPP (Dohoda o provedení práce): To umowa o wykonanie pracy, która jest niezwykle popularna przy pracach dorywczych. Jej głównym ograniczeniem jest limit 300 godzin w roku kalendarzowym u jednego pracodawcy.
2. DPČ (Dohoda o pracovní činnosti): To umowa o działalności roboczej, którą stosuje się przy dłuższej współpracy. Tutaj ograniczeniem nie jest roczna suma godzin, ale średni tygodniowy wymiar czasu pracy, który nie może przekraczać 20 godzin (połowa etatu).

Główne podobieństwa – co łączy oba kraje?

Mimo różnic w nazewnictwie i szczegółach technicznych, obie formy zatrudnienia w Polsce i Czechach mają kilka wspólnych mianowników:

• Uproszczone rozwiązanie umowy: W obu krajach te formy zatrudnienia charakteryzują się znacznie krótszym okresem wypowiedzenia niż w przypadku standardowej umowy o pracę. Zazwyczaj wynosi on 15 dni, chyba że strony ustalą inaczej.
• Mniejsza ochrona socjalna: Choć przepisy się zmieniają, osoby na "zleceniach" w obu krajach mają zazwyczaj mniejszy zakres przywilejów niż pracownicy etatowi (np. w kwestii ochrony przed zwolnieniem czy urlopów, choć w Czechach prawo do urlopu przy DPP/DPČ zostało niedawno rozszerzone).
• Cel zatrudnienia: Obie formy zostały stworzone z myślą o pracach sezonowych, dorywczych lub specjalistycznych projektach, które nie wymagają pełnego zaangażowania etatowego.

Najważniejsze różnice – gdzie tkwi diabeł?

Różnice stają się widoczne, gdy spojrzymy na limity czasu pracy oraz progi, od których zależą składki ubezpieczeniowe.

Limity godzinowe

W Polsce umowa zlecenia nie posiada ustawowego limitu godzin, jakie można przepracować w ciągu roku czy miesiąca (o ile nie narusza to przepisów o odpoczynku, jeśli zlecenie wykazuje cechy stosunku pracy). W Czechach limity są sztywne: 300 godzin rocznie dla DPP i średnio 20 godzin tygodniowo dla DPČ. To sprawia, że czeskie umowy są bardziej "limitowane" niż polskie zlecenie.

Składki i progi dochodowe

To najważniejszy punkt dla portfela pracownika i pracodawcy. W Polsce zwolnienie ze składek ZUS dotyczy głównie uczniów i studentów do 26. roku życia. W Czechach system opiera się na kwotach zarobku:

• W przypadku DPP: Do niedawna zarobek do 10 000 CZK miesięcznie był całkowicie zwolniony ze składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (płaciło się tylko podatek). Od 2024 i 2025 roku przepisy te ulegają jednak zaostrzeniu i wprowadzane są nowe limity oraz obowiązek rejestracji wszystkich umów DPP.
• W przypadku DPČ: Składki odprowadza się dopiero wtedy, gdy miesięczne wynagrodzenie osiągnie kwotę 4 000 CZK (stan na 2024 rok). Poniżej tej kwoty umowa jest traktowana jako praca o niewielkim zakresie i nie podlega ubezpieczeniom.

Podstawa prawna

W Polsce umowa zlecenia to prawo cywilne. W Czechach zarówno DPP, jak i DPČ są uregulowane w Kodeksie Pracy. Ma to istotne znaczenie procesowe i interpretacyjne – czeskie sądy częściej stosują zasady ochronne prawa pracy wobec osób na tych umowach niż polskie sądy wobec zleceniobiorców.

Ciekawostka – zmiany w czeskich przepisach w 2024 roku

Warto wiedzieć, że Czechy wprowadziły w 2024 roku tzw. pakiet konsolidacyjny, który mocno namieszał w umowach DPP. Do tej pory można było mieć kilka umów DPP w różnych firmach i w każdej zarabiać do 10 000 CZK bez składek. Nowe przepisy mają na celu ukrócenie tej praktyki poprzez wprowadzenie centralnego rejestru umów DPP prowadzonego przez czeski odpowiednik ZUS-u (ČSSZ). Jeśli łączna suma zarobków z różnych umów DPP przekroczy określony limit (ustalany jako procent przeciętnego wynagrodzenia), pracownik będzie musiał zapłacić składki.

Podsumowanie kosztowe

Wybierając między Polską a Czechami, należy pamiętać, że polska umowa zlecenia jest obecnie "droższa" dla pracodawcy ze względu na niemal pełne ozusowanie (poza studentami). Czeskie DPP i DPČ wciąż oferują pewne "okienka" bezskładkowe przy niskich dochodach, ale system ten staje się coraz bardziej szczelny i skomplikowany pod względem administracyjnym.

Dla zleceniobiorcy z Polski pracującego w Czechach istotne jest również to, że czeskie ubezpieczenie zdrowotne z tytułu DPČ lub DPP (powyżej limitu) daje prawo do korzystania z tamtejszej służby zdrowia, co przy pracy przygranicznej jest ogromnym atutem. Z kolei polskie zlecenie dla studenta pozostaje bezkonkurencyjne pod względem wypłaty "na rękę", gdyż kwota brutto jest niemal równa kwocie netto.