Jasne! To jest jedno z tych słów, które weszły do języka potocznego, zwłaszcza wśród fanów fantastyki, science fiction i gier, a jego zrozumienie jest kluczem do docenienia wielu dzieł kultury.

Mówiąc, że coś jest „worldbuildingowe”, mamy na myśli, że jest to element, który buduje świat przedstawiony (ang. worldbuilding). Oznacza to, że dany szczegół, scena, przedmiot, czy nawet dialog, służy poszerzeniu, pogłębieniu i uwiarygodnieniu fikcyjnego uniwersum, w którym toczy się akcja.

Najprościej rzecz ujmując, worldbuilding to proces tworzenia wyimaginowanego świata lub scenerii, często powiązanej z fikcyjnym uniwersum, tak aby wydawała się ona realna i spójna.

Worldbuilding, czyli o co w tym wszystkim chodzi?

Worldbuilding to znacznie więcej niż tylko opis miejsca akcji. To cała sztuka tworzenia "kości, duszy i scenerii" opowieści. Obejmuje on każdy aspekt, który sprawia, że fikcyjna kraina, miasto, planeta czy galaktyka, wydają się żywe i logiczne.

Kiedy mówimy, że coś jest worldbuildingowe, zazwyczaj odnosimy się do szczegółów, które:

1. Wprowadzają logikę i zasady świata: Np. zasada działania magii, ograniczenia technologiczne, czy unikalne prawa fizyki.
2. Pogłębiają tło historyczne: Krótka wzmianka o dawnej wojnie, upadłym imperium lub zapomnianym bogu.
3. Ukazują kulturę i społeczeństwo: Strój, który nosi postać, tradycyjny toast, który wznosi, lub unikalny zwyczaj pogrzebowy.

Dzięki tym elementom, świat nie jest tylko pustą sceną, ale staje się aktywnym uczestnikiem opowieści, który kształtuje bohaterów i fabułę.

Kluczowe elementy worldbuildingu

Worldbuilding to kompleksowy proces, który łączy wiele różnych dziedzin. Kiedy analizujemy, co jest "worldbuildingowe", patrzymy na następujące kategorie:

1. Geografia i środowisko

To podstawa. Obejmuje mapy, klimat, architekturę, unikalną florę i faunę.

• Worldbuildingowy szczegół: Opis, jak postacie muszą nosić specjalne maski, aby przetrwać w toksycznym klimacie planety X.

2. Historia i mitologia

To przeszłość, która rzuca cień na teraźniejszość. Obejmuje kluczowe wydarzenia, wojny, plagi, a także legendy, wierzenia i panteony bogów.

• Worldbuildingowy szczegół: Główny bohater mija pomnik upamiętniający "Wielką Zdradę", co natychmiast sugeruje polityczne napięcia w tle.

3. Kultura i społeczeństwo

Jak ludzie żyją, co jedzą, w co wierzą, jak się komunikują. Obejmuje języki (tzw. conlangs), zwyczaje, modę, sztukę i codzienne życie.

• Worldbuildingowy szczegół: Postać używa unikalnego zwrotu grzecznościowego, który odzwierciedla hierarchię społeczną, zamiast prostego "dzień dobry".

4. Systemy władzy i ekonomia

Kto rządzi? Jak działa handel? Jakie są zasoby i jak są wykorzystywane?

• Worldbuildingowy szczegół: Bohater narzeka na "smoczy podatek" (ang. dragon tax), co od razu informuje nas o istnieniu smoków i ich wpływie na gospodarkę.

5. Magia lub technologia

To, co jest możliwe, a co zakazane. W fantastyce są to zasady magii, w science fiction — poziom rozwoju technicznego i jego ograniczenia.

• Worldbuildingowy szczegół: Zepsuty artefakt magiczny, który działa w sposób niezgodny z ogólnie przyjętymi zasadami magii, sugeruje, że świat ma jeszcze nieodkryte tajemnice.

Ciekawostka: Worldbuilding a setting (sceneria)

Worldbuilding jest często mylony ze settingiem (scenerią), ale jest między nimi subtelna różnica. Setting to po prostu miejsce i czas akcji. Worldbuilding to cały system stojący za tym miejscem.

Na przykład, powiedzenie, że akcja toczy się w "Nowym Jorku w 2025 roku" to setting. Ale opisanie, jak Nowy Jork w 2025 roku zmienił się z powodu globalnego ocieplenia, nowej technologii teleportacji i wprowadzenia nowej waluty opartej na energii słonecznej — to jest worldbuilding. W tym kontekście, opis nowego rodzaju waluty jest elementem "worldbuildingowym".