Wizja ujednolicenia systemów podatkowych w całej Unii Europejskiej to temat, który regularnie powraca w debatach ekonomicznych i politycznych. Propozycja wprowadzenia tak radykalnego pakietu zmian, obejmującego wysokie opodatkowanie kapitału, spadków oraz dodatkowe daniny ogólnounijne, to scenariusz, który wywróciłby do góry nogami obecny model gospodarczy Europy. Choć dla wielu może brzmieć to jak fiskalny koszmar, za takimi pomysłami stoją konkretne argumenty dotyczące sprawiedliwości społecznej, walki z nierównościami oraz budowy silnego, niezależnego budżetu wspólnotowego.

Walka z rajami podatkowymi i ucieczką kapitału

Wprowadzenie minimalnego podatku CIT na poziomie 16% w całej Unii miałoby na celu przede wszystkim zakończenie wewnętrznej konkurencji między państwami członkowskimi. Obecnie kraje takie jak Irlandia czy Węgry przyciągają gigantyczne korporacje niskimi stawkami, co sprawia, że inne kraje tracą potencjalne wpływy. Ustalenie progu na poziomie 16% (nieco powyżej globalnego minimum OECD wynoszącego 15%) zmusiłoby firmy do wybierania lokalizacji na podstawie jakości infrastruktury czy kapitału ludzkiego, a nie tylko optymalizacji podatkowej.

Z kolei podatek od transferów międzynarodowych (0,5%) oraz podatek cyfrowy (0,5%) to uderzenie w mechanizmy, które pozwalają wielkim graczom technologicznym wyprowadzać zyski poza granice państw, w których faktycznie zarabiają pieniądze. Taka „mikroopłata” od każdego przelewu zagranicznego mogłaby przynieść miliardy euro przychodów, jednocześnie ograniczając spekulacje walutowe i gwałtowne ruchy kapitału, które czasem destabilizują mniejsze gospodarki.

Nowa definicja sprawiedliwości: Podatek Belki i spadki

Najbardziej kontrowersyjnym elementem tej propozycji jest podatek Belki na poziomie 40% oraz podatek od spadków sięgający 60%. Z ekonomicznego punktu widzenia, tak wysokie opodatkowanie zysków kapitałowych ma na celu zniwelowanie różnicy między opodatkowaniem pracy a kapitału. Obecnie w wielu krajach osoba pracująca na etacie oddaje państwu procentowo więcej niż inwestor giełdowy. Skok do 40% drastycznie zmieniłby tę proporcję, promując dochody z pracy kosztem rentierstwa.

Podatek od spadków na poziomie 60% to z kolei próba walki z tzw. „kapitalizmem dynastycznym”. Zwolennicy takiego rozwiązania argumentują, że ogromne fortuny przekazywane z pokolenia na pokolenie cementują nierówności społeczne i ograniczają mobilność pionową. Proponowane zwolnienie dla jednej nieruchomości oraz kwoty 10 tys. zł dla najbliższych miałoby chronić klasę średnią i najuboższych, uderzając głównie w najbogatszy 1% społeczeństwa. W teorii miałoby to promować merytokrację – każdy startuje z podobnego poziomu, a sukces zależy od własnych starań, a nie od portfela rodziców.

Budżet UE na sterydach: Dodatkowy VAT i CIT

Dodanie ogólnounijnych stawek CIT (1%) i VAT (2%) ponad podatki krajowe oznaczałoby powstanie ogromnego, niezależnego budżetu Brukseli. Obecnie Unia opiera się głównie na składkach państw członkowskich, co często prowadzi do sporów politycznych. Własne źródła dochodów pozwoliłyby na:

• Finansowanie gigantycznych projektów infrastrukturalnych (koleje dużych prędkości, sieci energetyczne).
• Realizację wspólnej polityki obronnej i armii europejskiej.
• Szybszą transformację energetyczną i walkę ze zmianami klimatu.
• Wyrównywanie poziomów życia między biedniejszymi a bogatszymi regionami bez konieczności ciągłych negocjacji budżetowych.

Druga strona medalu: Ryzyka i konsekwencje

Mimo ambitnych celów, tak drastyczne podniesienie podatków niesie ze sobą ogromne ryzyko ekonomiczne. Przy podatku Belki na poziomie 40% i spadkowym 60%, Europa mogłaby stać się „finansową pustynią”. Inwestorzy i najbogatsi obywatele prawdopodobnie przenieśliby swój kapitał do USA, Szwajcarii czy Azji, gdzie obciążenia są znacznie niższe.

Dodatkowy podatek VAT (2%) uderzyłby bezpośrednio w konsumentów, podnosząc ceny towarów i usług, co mogłoby napędzić inflację i spowolnić wzrost gospodarczy. Z kolei wysoki CIT mógłby zniechęcić innowacyjne startupy do zakładania działalności w Europie, co pogłębiłoby dystans technologiczny między UE a resztą świata.

Czy wiesz, że...?

W niektórych krajach skandynawskich podatki od dochodów osobistych są bardzo wysokie, ale jednocześnie podatki od spadków bywają niskie lub nie istnieją wcale (np. w Szwecji zniesiono go w 2004 roku). Ma to na celu zachęcanie do budowania rodzinnych przedsiębiorstw, które są fundamentem tamtejszej gospodarki. Propozycja 60% podatku od spadków byłaby więc całkowitym odwróceniem tego modelu, który obecnie uznaje się za jeden z najskuteczniejszych na świecie.

Wprowadzenie tak spójnego i radykalnego systemu podatkowego w całej UE wymagałoby nie tylko zgody wszystkich państw (co przy obecnej zasadzie jednomyślności jest niemal niemożliwe), ale też całkowitej zmiany myślenia o roli państwa i wspólnoty w życiu obywatela. Byłby to krok w stronę stworzenia „Stanów Zjednoczonych Europy” z silnym centrum finansowym, ale kosztem suwerenności fiskalnej poszczególnych krajów.