Dyskusja o ujednoliceniu systemów podatkowych w Unii Europejskiej powraca jak bumerang przy każdej większej debacie o przyszłości wspólnoty. Choć kraje członkowskie zazdrośnie strzegą swojej suwerenności w kwestiach fiskalnych, eksperci coraz głośniej mówią o konieczności wprowadzenia wspólnych standardów. Dlaczego proponują tak konkretne rozwiązania, jak minimalny CIT czy unijny podatek od transferów? Odpowiedź kryje się w trzech słowach: sprawiedliwość, stabilność i budżet.

Walka z „wyścigiem zbrojeń” w podatkach CIT

Jednym z głównych powodów, dla których eksperci postulują wprowadzenie minimalnej stawki CIT na poziomie 15–18%, jest chęć zakończenia tzw. wyścigu na dno (race to the bottom). Przez lata państwa członkowskie konkurowały ze sobą, obniżając podatki dla korporacji, aby przyciągnąć do siebie wielkie koncerny. Efekt? Gigantyczne zyski wypływały do rajów podatkowych lub krajów o najniższych stawkach, a budżety państw, w których realnie generowano te zyski, świeciły pustkami.

Wprowadzenie dolnego progu podatkowego ma sprawić, że firmy będą wybierać miejsce prowadzenia biznesu ze względu na infrastrukturę, jakość pracowników czy rynek zbytu, a nie tylko ze względu na optymalizację podatkową. Jest to również zbieżne z globalnymi trendami OECD, które dążą do ukrócenia unikania opodatkowania przez cyfrowych gigantów.

Unijny VAT i niezależność finansowa Brukseli

Propozycja wprowadzenia unijnego podatku VAT w wysokości 1–2% nie oznacza zazwyczaj drastycznego podniesienia cen w sklepach, lecz raczej przekazanie części wpływów z tego podatku bezpośrednio do budżetu Unii Europejskiej jako tzw. zasobów własnych. Obecnie budżet UE opiera się głównie na składkach państw członkowskich, co często staje się narzędziem politycznych targów.

Eksperci wskazują, że własne źródło dochodów pozwoliłoby Unii na sprawniejsze finansowanie wspólnych projektów, takich jak:

• transformacja energetyczna (Green Deal),
• wspólna polityka obronna,
• badania nad sztuczną inteligencją.
  Dzięki temu UE mogłaby szybciej reagować na kryzysy, nie czekając na wielomiesięczne negocjacje dotyczące składek od poszczególnych rządów.

Podatek od transferów międzynarodowych – bat na spekulantów

Podatek od transferów międzynarodowych (często nazywany podatkiem Tobina) w wysokości 0,5–1% ma na celu przede wszystkim uregulowanie rynków finansowych. Eksperci argumentują, że współczesna gospodarka jest zdominowana przez transakcje o charakterze czysto spekulacyjnym, które nie wnoszą realnej wartości do gospodarki, a mogą powodować jej destabilizację.

Nawet tak niska stawka mogłaby przynieść miliardy euro wpływu rocznie, jednocześnie zniechęcając do tzw. handlu wysokich częstotliwości (HFT), gdzie algorytmy dokonują tysięcy operacji na sekundę. To rozwiązanie ma promować inwestycje długoterminowe zamiast krótkowzrocznej pogoni za ułamkami procentów na giełdowych wahaniach.

Sprawiedliwość społeczna: zyski kapitałowe i spadki

Wspólna, wysoka stawka podatku od zysków kapitałowych, spadków i darowizn to propozycja uderzająca w rosnące nierówności majątkowe. Dane ekonomiczne pokazują, że w ostatnich dekadach majątki najbogatszych rosły znacznie szybciej niż wynagrodzenia osób pracujących. Eksperci, tacy jak Thomas Piketty, podkreślają, że bez opodatkowania kapitału i wielkich fortun, przepaść między warstwami społecznymi będzie się pogłębiać.

Ujednolicenie tych stawek w całej UE ma zapobiec ucieczce kapitału do sąsiedniego kraju w momencie sprzedaży akcji czy dziedziczenia fortuny. Chodzi o to, aby system był szczelny – jeśli mieszkasz i korzystasz z infrastruktury Europy, dokładasz się do niej proporcjonalnie do swojego majątku, niezależnie od tego, czy Twoje dochody pochodzą z pracy rąk, czy z dywidend.

Czy wiesz, że...?

Wiele z tych propozycji ma na celu nie tylko łatanie dziur budżetowych, ale też walkę z tzw. „dumpingiem socjalnym”. Gdy bogate kraje tracą wpływy z podatków od kapitału, często zmuszone są podnosić podatki od pracy, co bezpośrednio uderza w klasę średnią i osoby najmniej zarabiające.

Wyzwania i opór państw członkowskich

Choć argumenty ekspertów brzmią logicznie z punktu widzenia stabilności całego bloku, ich wdrożenie napotyka na ogromny opór polityczny. Kraje takie jak Irlandia, Luksemburg czy Holandia przez lata budowały swoją pozycję jako centra finansowe właśnie dzięki atrakcyjnym systemom podatkowym. Z kolei państwa Europy Środkowo-Wschodniej obawiają się, że utrata możliwości konkurowania niskimi podatkami spowolni ich doganianie zachodnich gospodarek.

Mimo to, kierunek zmian wydaje się wyznaczony. Globalizacja i cyfryzacja gospodarki sprawiają, że stare, narodowe systemy podatkowe stają się nieszczelne. Wspólne standardy mają być odpowiedzią na wyzwania XXI wieku, w którym kapitał nie zna granic, a potrzeby publiczne – od ochrony zdrowia po bezpieczeństwo – rosną z każdym rokiem.