Wybór miejsca do życia i pracy często wiąże się z analizą stabilności zatrudnienia. W Unii Europejskiej jesteśmy przyzwyczajeni do silnej ochrony pracownika, długich okresów wypowiedzenia i skomplikowanych procedur zwalniania. Jednak poza granicami wspólnoty istnieją rynki, gdzie elastyczność umów o pracę wchodzi na zupełnie inny poziom. Dla jednych to synonim braku bezpieczeństwa, dla innych – motor napędowy gospodarki i szansa na błyskawiczną karierę. Gdzie zatem prawo pracy jest najbardziej liberalne?

Stany Zjednoczone i słynna zasada at-will employment

Jeśli szukamy miejsca, które jest całkowitym przeciwieństwem europejskiego modelu socjalnego, Stany Zjednoczone są pierwszym i najważniejszym przystankiem. Kluczowym pojęciem jest tutaj at-will employment (zatrudnienie z wolnej woli), które obowiązuje w zdecydowanej większości stanów.

Na czym polega ta elastyczność? W praktyce oznacza to, że pracodawca może rozwiązać umowę z pracownikiem w dowolnym momencie, bez podania przyczyny i bez okresu wypowiedzenia. Działa to jednak w obie strony – pracownik również może rzucić pracę z minuty na minutę, nie martwiąc się o konsekwencje prawne. Oczywiście istnieją wyjątki, takie jak dyskryminacja czy odwet za zgłoszenie nieprawidłowości, ale w codziennej rzeczywistości biznesowej amerykański rynek pracy jest niezwykle dynamiczny. Dzięki temu firmy chętniej zatrudniają nowe osoby, bo wiedzą, że w razie kryzysu mogą szybko zredukować koszty.

Singapur – raj dla biznesu i szybkich decyzji

Singapur regularnie zajmuje czołowe miejsca w rankingach łatwości prowadzenia biznesu, co przekłada się bezpośrednio na konstrukcję umów o pracę. Tamtejszy system opiera się na założeniu, że gospodarka musi być zwinna. Choć istnieje tam Employment Act, który chroni podstawowe prawa pracowników, elastyczność w kwestii rozwiązywania umów jest ogromna.

W Singapurze okresy wypowiedzenia są zazwyczaj bardzo krótkie – często wynoszą zaledwie jeden lub dwa tygodnie, a w przypadku nowych pracowników mogą być skrócone do kilku dni. Co ciekawe, prawo pozwala na wypłacenie ekwiwalentu za okres wypowiedzenia, co sprawia, że rozstanie z pracownikiem może nastąpić natychmiastowo. Taki model sprawia, że rotacja na rynku jest duża, ale bezrobocie pozostaje na rekordowo niskim poziomie, ponieważ znalezienie nowej posady zajmuje zazwyczaj bardzo mało czasu.

Hongkong – minimalizm regulacyjny

Podobnie jak Singapur, Hongkong stawia na maksymalną swobodę kontraktową. Umowy o pracę są tam zredukowane do absolutnego minimum, a państwo rzadko ingeruje w relacje między szefem a podwładnym. Elastyczność objawia się nie tylko w łatwości zwalniania, ale także w ustalaniu czasu pracy czy dodatkowych benefitów.

W Hongkongu standardowy okres wypowiedzenia to zazwyczaj jeden miesiąc, ale strony mogą swobodnie umówić się na krótszy czas. Brak sztywnych widełek płacowych (poza płacą minimalną) i ogromna swoboda w kształtowaniu obowiązków sprawiają, że rynek ten jest uznawany za jeden z najbardziej "wolnorynkowych" na świecie.

Nowa Zelandia i okresy próbne bez ryzyka

Nowa Zelandia wprowadziła ciekawe rozwiązanie, które daje pracodawcom duży komfort przy testowaniu nowych kadr. Mowa o 90-day trial periods (90-dniowych okresach próbnych). W tym czasie pracodawca może zwolnić pracownika bez podania przyczyny i bez możliwości zaskarżenia tej decyzji przez zatrudnionego (z wyjątkiem przypadków dyskryminacji lub molestowania).

Choć po upływie tych trzech miesięcy ochrona pracownika wzrasta, ten początkowy mechanizm sprawia, że nowozelandzki rynek pracy jest znacznie bardziej elastyczny niż np. francuski czy niemiecki. Pozwala to mniejszym firmom na podejmowanie ryzyka zatrudnienia bez obawy o długotrwałe i kosztowne procesy sądowe w razie niedopasowania kandydata do stanowiska.

Czy elastyczność zawsze oznacza brak stabilności?

Patrząc na kraje o wysokiej elastyczności, można odnieść wrażenie, że pracownik jest tam zawsze na straconej pozycji. Statystyki pokazują jednak drugą stronę medalu. W krajach takich jak USA czy Singapur, dzięki łatwości zwalniania, pracodawcy znacznie chętniej otwierają nowe wakaty.

W Europie, gdzie zwolnienie pracownika jest trudne i drogie, firmy często boją się zatrudniać na stałe, uciekając w umowy cywilnoprawne lub outsourcing. W modelu amerykańskim czy singapurskim "bezpieczeństwo" nie płynie z zapisu w umowie, ale z kondycji rynku – jeśli stracisz pracę rano, istnieje duża szansa, że nową znajdziesz jeszcze przed końcem tygodnia.

Ciekawostka: Dania i model flexicurity

Warto wspomnieć o pewnym europejskim wyjątku, który próbuje łączyć oba światy. Dania stosuje model flexicurity (połączenie słów flexibility i security). Pracodawcy mogą tam bardzo łatwo zwalniać pracowników (podobnie jak w USA), ale państwo zapewnia zwolnionym ogromne wsparcie finansowe (nawet do 90% poprzedniej pensji) oraz intensywne kursy przekwalifikowujące. To dowód na to, że elastyczność nie musi wykluczać poczucia bezpieczeństwa socjalnego.