Planując przeprowadzkę lub dłuższą podróż po Europie, szybko można zauważyć, że podejście do profilaktyki zdrowotnej różni się w zależności od szerokości geograficznej. Choć polski Program Szczepień Ochronnych jest dość rozbudowany, inne kraje europejskie wprowadzają własne zasady, często uznając za obowiązkowe preparaty, które u nas figurują jedynie na liście zalecanych (płatnych). Warto wiedzieć, gdzie wymagania są najbardziej rygorystyczne i jakie choroby są na celowniku zagranicznych systemów ochrony zdrowia.

Różnica między szczepieniami obowiązkowymi a zalecanymi

Zanim przejdziemy do konkretnych chorób, warto wyjaśnić istotną różnicę w nazewnictwie. W Europie panują dwa główne modele. Kraje takie jak Polska, Francja czy Włochy posiadają listę szczepień obowiązkowych, których unikanie może wiązać się z karami administracyjnymi lub problemami z zapisaniem dziecka do żłobka. Z kolei w krajach skandynawskich, Niemczech czy Wielkiej Brytanii większość szczepień jest „zalecana”. Nie oznacza to jednak, że są one opcjonalne w naszym rozumieniu – tamtejsze systemy opierają się na wysokim zaufaniu społecznym, a stopień wyszczepienia jest często wyższy niż w krajach z przymusem prawnym.

Meningokoki – standard w wielu krajach Europy Zachodniej

Jedną z największych różnic między Polską a resztą Europy jest podejście do szczepień przeciwko meningokokom (bakteriom wywołującym m.in. sepsę i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). W Polsce szczepienia te są zalecane i pełnopłatne. Tymczasem w wielu krajach europejskich są one częścią bezpłatnego i obowiązkowego (lub powszechnego) kalendarza:

• Grecja i Włochy: Szczepienie przeciwko meningokokom grupy C lub ACWY jest standardem.
• Francja: Od 2018 roku szczepienie przeciwko meningokokom typu C jest tam obowiązkowe dla wszystkich dzieci urodzonych po 1 stycznia 2018 r.
• Wielka Brytania i Holandia: Choć systemy te opierają się na rekomendacjach, szczepionka przeciwko meningokokom grupy B oraz ACWY jest rutynowo podawana dzieciom i młodzieży w ramach publicznej służby zdrowia.

Ospa wietrzna – obowiązkowa nie tylko dla wybranych

W Polsce szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe tylko dla dzieci z grup ryzyka lub przebywających w placówkach opiekuńczych (np. żłobkach). W innych częściach Europy podchodzi się do tego tematu znacznie szerzej.

Na przykład na Łotwie oraz we Włoszech szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe dla całej populacji dziecięcej. Również w Niemczech i Grecji jest ono powszechnie zalecane i finansowane, co w praktyce czyni je standardem medycznym, z którego rezygnuje niewielki odsetek rodziców.

HPV – coraz silniejsza pozycja w kalendarzach

Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), odpowiedzialnemu m.in. za raka szyjki macicy, staje się w Europie priorytetem. Choć w Polsce od niedawna funkcjonuje program bezpłatnych szczepień dla nastolatków, w niektórych krajach nacisk na jego wykonanie jest znacznie większy.

W Grecji szczepienie przeciwko HPV jest wpisane do kalendarza jako obowiązkowe dla dziewcząt w określonym wieku. Z kolei kraje takie jak Portugalia czy Wielka Brytania osiągają jedne z najwyższych wskaźników wyszczepialności na świecie dzięki sprawnym programom realizowanym bezpośrednio w szkołach.

Francja i Włochy – najbardziej rygorystyczne przepisy

Jeśli szukamy krajów o najszerszym katalogu szczepień obowiązkowych, Francja i Włochy wysuwają się na prowadzenie. W 2018 roku Francja rozszerzyła listę obowiązkowych szczepień z 3 do aż 11. Obecnie francuski rodzic ma prawny obowiązek zaszczepić dziecko przeciwko:

1. Błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP),
2. Polio,
3. Haemophilus influenzae typu b (Hib),
4. Wirusowemu zapaleniu wątroby typu B,
5. Pneumokokom,
6. Meningokokom typu C,
7. Odrze, śwince i różyczce (MMR).

We Włoszech sytuacja wygląda podobnie – tamtejszy „Dekret Lorenzin” wprowadził 10 obowiązkowych szczepień, które są niezbędne do przyjęcia dziecka do placówek oświatowych.

Ciekawostka: Szczepienia „sezonowe” i regionalne

Warto pamiętać, że niektóre kraje wprowadzają specyficzne wymagania ze względu na swoje położenie geograficzne. Na przykład w krajach bałtyckich oraz w Austrii i Czechach kładzie się ogromny nacisk na szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). Choć rzadko są one „twardo” obowiązkowe w sensie prawnym, kampanie społeczne i refundacje sprawiają, że większość populacji je przyjmuje.

Z kolei w niektórych regionach Europy Południowej (np. w częściach Grecji czy Bułgarii) częściej niż w Polsce zwraca się uwagę na szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A), co wiąże się z lokalną sytuacją epidemiologiczną.

Jak sprawdzić aktualne wymogi?

Ponieważ kalendarze szczepień są dynamiczne i mogą ulegać zmianom (np. Niemcy wprowadziły obowiązek szczepienia przeciwko odrze w 2020 roku), najlepszym źródłem wiedzy dla osób wyjeżdżających jest ECDC Vaccine Scheduler. Jest to interaktywne narzędzie prowadzone przez Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, które pozwala porównać kalendarze szczepień wszystkich krajów UE.

Moja baza wiedzy nie zawiera informacji o nagłych zmianach wprowadzonych w ostatnich tygodniach w poszczególnych landach czy regionach, dlatego zawsze przed wyjazdem na stałe warto skonsultować się z lokalnym lekarzem medycyny pracy lub pediatrą w kraju docelowym.