Zimnica to dawna, ale bardzo trafna nazwa jednej z najgroźniejszych chorób tropikalnych na świecie – malarii. Nazwa ta doskonale oddaje jeden z najbardziej charakterystycznych objawów choroby: cykliczne napady silnych dreszczy i uczucia zimna, po których następuje wysoka gorączka.

Malaria to poważna choroba pasożytnicza, która co roku dotyka miliony ludzi, stanowiąc główną infekcyjną przyczynę śmierci wśród podróżujących do tropiku, a także ogromny problem zdrowotny w krajach rozwijających się.

Co wywołuje zimnicę (malarię)?

Za rozwój malarii odpowiadają pierwotniaki z rodzaju Plasmodium, zwane zarodźcami malarii.

Wyróżnia się pięć głównych gatunków, które mogą wywoływać chorobę u ludzi:

1. Plasmodium falciparum (zarodziec sierpowaty) – jest najgroźniejszy i odpowiada za większość zgonów, wywołując tzw. malarię tropikalną lub złośliwą trzeciaczkę.
2. Plasmodium vivax (zarodziec ruchliwy) – wywołuje łagodną trzeciaczkę.
3. Plasmodium malariae (zarodziec pasmowy) – wywołuje czwartaczkę.
4. Plasmodium ovale (zarodziec owalny) – wywołuje łagodną trzeciaczkę.
5. Plasmodium knowlesi (zarodziec małpi) – występuje głównie w Azji Południowo-Wschodniej i może wywołać ciężki przebieg choroby.

Jak dochodzi do zakażenia?

Zimnica jest przenoszona głównie przez ukłucia samic komarów z rodzaju Anopheles, które są wektorami (przenosicielami) pasożyta. Kiedy zakażony komar kąsa człowieka, zarodźce malarii przedostają się do krwiobiegu. Tam rozpoczynają swój cykl rozwojowy, najpierw w wątrobie, a następnie w czerwonych krwinkach (erytrocytach). To niszczenie erytrocytów jest bezpośrednią przyczyną objawów choroby.

Objawy malarii – dlaczego "zimnica"?

Objawy malarii często przypominają początkowo silną grypę i pojawiają się zazwyczaj 10–14 dni po zakażeniu, choć mogą ujawnić się nawet kilka miesięcy później.

Najbardziej charakterystyczne są napady gorączki, które w przeszłości miały cykliczny charakter, stąd dawne nazwy choroby:

• Trzeciaczka – napady gorączki co 48 godzin (w przypadku zakażenia P. vivax lub P. ovale).
• Czwartaczka – napady gorączki co 72 godziny (w przypadku zakażenia P. malariae).

Jednak w większości przypadków, zwłaszcza w początkowej fazie i przy zakażeniu najgroźniejszym P. falciparum (malaria tropikalna), gorączka może być nieregularna lub ciągła.

Typowy napad malarii przebiega w trzech fazach, co tłumaczy nazwę "zimnica":

1. Faza zimna: Silne dreszcze, uczucie zimna i gwałtowny wzrost temperatury (nawet powyżej 40°C).
2. Faza gorąca: Utrzymywanie się bardzo wysokiej gorączki, bóle głowy, nudności, wymioty.
3. Faza potów: Gwałtowne obniżenie temperatury ciała, któremu towarzyszą obfite, zlewne poty.

Inne częste objawy to:

• Bóle głowy i mięśni
• Ogólne złe samopoczucie i osłabienie
• Nudności i wymioty

W ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy malarii tropikalnej, może dojść do poważnych powikłań, takich jak żółtaczka, drgawki, śpiączka, a nawet śmierć.

Gdzie występuje malaria?

Malaria występuje w ponad 100 krajach, głównie w tropikalnych i subtropikalnych strefach klimatycznych. Największe zagrożenie, a także najwięcej przypadków śmiertelnych (szczególnie wśród dzieci), odnotowuje się w Afryce Subsaharyjskiej.

Jeśli planujesz podróż do Afryki, Azji Południowo-Wschodniej, Ameryki Środkowej lub Południowej, czy na wyspy Pacyfiku, zawsze sprawdź aktualne zalecenia dotyczące profilaktyki.

Co robić w przypadku podejrzenia zimnicy?

Jeśli wrócisz z rejonu malarycznego i wystąpi u Ciebie gorączka lub inne niepokojące objawy, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem. Pamiętaj, aby poinformować go o swoim pobycie w tropikach, nawet jeśli minęło już kilka miesięcy.

W Polsce diagnostyką i leczeniem malarii zajmują się zazwyczaj specjalistyczne ośrodki medycyny tropikalnej lub najbliższe szpitale zakaźne. Rozpoznanie wymaga badań laboratoryjnych, które potwierdzą obecność zarodźców malarii we krwi.

Leczenie malarii polega na podawaniu leków przeciwmalarycznych, a w ciężkich przypadkach konieczna jest hospitalizacja.

Ciekawostka: Skąd się wzięła nazwa "malaria"?

Słowo "malaria" pochodzi ze średniowiecznego włoskiego mala aria, co dosłownie oznacza "złe powietrze". Wierzono, że choroba ta jest wywoływana przez niezdrowe wyziewy z bagien i terenów podmokłych, co było związane z faktem, że tam właśnie występowała największa liczba komarów. Dopiero później odkryto, że to nie powietrze, lecz pasożyty przenoszone przez komary są prawdziwą przyczyną choroby.