To jest mit, a wręcz bardzo niebezpieczny mit!

W rzeczywistości, w zdecydowanej większości przypadków, choroba nowotworowa jest wskazaniem do szczepienia, a nie przeciwwskazaniem. Pacjenci onkologiczni i hematoonkologiczni należą do grup najwyższego ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań chorób zakaźnych, dlatego szczepienia są dla nich kluczowym elementem ochrony zdrowia i życia.

Choroba nowotworowa i związane z nią leczenie (chemioterapia, radioterapia, immunoterapia) często prowadzą do immunosupresji, czyli osłabienia układu odpornościowego. Zwykła infekcja, taka jak grypa czy zapalenie płuc, może u tych osób stanowić poważne zagrożenie, prowadzić do konieczności przerwania leczenia onkologicznego lub nawet być bezpośrednią przyczyną zgonu niezwiązanego z nowotworem.

Dlaczego szczepienia są zalecane pacjentom onkologicznym?

1. Zmniejszenie ryzyka ciężkich powikłań: Szczepienia mają na celu zapobieganie chorobom zakaźnym lub łagodzenie ich przebiegu. Na przykład, u chorych na nowotwory częstość hospitalizacji z powodu grypy jest 4-krotnie, a śmiertelność 10-krotnie większa niż w zdrowej populacji.
2. Zapobieganie przerwom w leczeniu: Zakażenie u pacjenta z obniżoną odpornością może wymusić dłuższą przerwę w chemioterapii lub radioterapii, co negatywnie wpływa na skuteczność leczenia onkologicznego.
3. Wysokie ryzyko konkretnych zakażeń: Pacjenci onkologiczni są szczególnie narażeni na inwazyjną chorobę pneumokokową (ryzyko może być nawet 35-60 razy większe u chorych na nowotwory hematologiczne).

Jakie szczepienia są najbardziej rekomendowane?

Do szczepień o najwyższym poziomie rekomendacji dla pacjentów onkologicznych i hematoonkologicznych należą:

• Grypa: Zalecana raz w roku, zaraz po pojawieniu się nowej szczepionki.
• Pneumokoki: Bardzo ważne ze względu na wysokie ryzyko inwazyjnej choroby pneumokokowej.
• COVID-19 (SARS-CoV-2): Ze względu na znacznie większe ryzyko ciężkiego przebiegu.
• Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B).
• Półpasiec: Dostępna jest już inaktywowana (nieżywa) szczepionka, która jest bezpieczna i zalecana u pacjentów z obniżoną odpornością.

Inne zalecane szczepienia to m.in. przeciwko RSV, tężcowi, błonicy, krztuścowi, HPV, czy meningokokom.

Kiedy pacjent onkologiczny może się szczepić?

Kluczową kwestią jest rodzaj szczepionki i czas podania w stosunku do leczenia przeciwnowotworowego.

1. Szczepionki inaktywowane (nieżywe)

Są to szczepionki, które można bezpiecznie stosować u chorych na nowotwory, nawet u osób z immunosupresją. Należą do nich większość szczepionek zalecanych w tej grupie (np. przeciw grypie, pneumokokom, COVID-19).

• Optymalny czas: Najlepiej byłoby, gdyby szczepienia odbyły się przed rozpoczęciem leczenia przeciwnowotworowego (np. 2-4 tygodnie wcześniej).
• W trakcie leczenia: Szczepionki inaktywowane można stosować w trakcie leczenia, ale decyzja musi być podjęta indywidualnie przez lekarza prowadzącego, ponieważ skuteczność szczepienia może być obniżona w okresie intensywnej chemioterapii lub radioterapii.

2. Szczepionki żywe

Szczepionki żywe (zawierające osłabione, ale żywe drobnoustroje, np. przeciwko ospie wietrznej, odrze, śwince, różyczce, niektóre przeciwko półpaścowi) są bezwzględnie przeciwwskazane w okresie aktywnego leczenia immunosupresyjnego (np. chemioterapii) ze względu na ryzyko wystąpienia choroby zakaźnej.

• Kiedy można je podać? Można je rozważyć po ustąpieniu stanu immunosupresji, zazwyczaj minimum 3-6 miesięcy po zakończeniu chemioterapii lub radioterapii, po indywidualnej ocenie stanu układu odpornościowego pacjenta.

Ważna uwaga: Najnowsza szczepionka przeciwko półpaścowi (Shingrix) jest szczepionką inaktywowaną i jest bezpieczna oraz zalecana dla pacjentów onkologicznych.

Rola otoczenia pacjenta

Warto pamiętać, że szczepić powinny się również osoby z najbliższego otoczenia chorego. Zakaźna choroba u osoby zdrowej może stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo dla pacjenta z osłabionym układem odpornościowym.

Podsumowując: Diagnoza nowotworu nie wyklucza możliwości zaszczepienia się, a często jest wręcz silnym wskazaniem do immunizacji, zwłaszcza szczepionkami inaktywowanymi. Kluczowe jest, aby zawsze konsultować plan szczepień z onkologiem lub lekarzem prowadzącym, który oceni aktualny stan zdrowia pacjenta i moment w cyklu leczenia.