Świat wina bywa onieśmielający, a dla wielu osób wręcz odpychający ze względu na otoczkę elitarności, która go spowija. Choć wino to w gruncie rzeczy sfermentowany sok z winogron, wokół jego degustacji narosło mnóstwo rytuałów, które niektórzy traktują z niemal religijną powagą. Zjawisko „winnego snobizmu” jest realne i często wynika z mieszanki psychologii, historii oraz specyfiki samej branży. Zrozumienie, dlaczego niektórzy znawcy reagują alergicznie na odejście od klasycznych zasad, pozwala spojrzeć na ten temat z dystansem i większą pewnością siebie przy kolejnej wizycie w restauracji.

Dlaczego niektórzy znawcy patrzą na nas z góry?

Głównym powodem, dla którego część ekspertów zachowuje się w sposób wyniosły, jest chęć ochrony tzw. kapitału kulturowego. Wiedza o winie jest trudna do zdobycia – wymaga lat nauki, tysięcy wydanych złotych na degustacje i podróże do odległych winnic. Kiedy ktoś mówi: „piję to, co mi smakuje”, ekspert może poczuć, że jego ogromny wysiłek i wiedza są dewaluowane. W psychologii nazywa się to mechanizmem obronnym – osoba posiadająca rzadką wiedzę chce czuć się wyjątkowa, a „uproszczenie” tematu przez amatora odbiera jej to poczucie wyższości.

Warto też zauważyć, że wino przez wieki było symbolem statusu społecznego. Choć dziś dobre trunki są dostępne dla niemal każdego, w podświadomości wielu osób wciąż tkwi przekonanie, że znajomość szczepów, roczników i apelacji to bilet do wyższych sfer. Krytykowanie cudzych wyborów staje się więc sposobem na zaznaczenie swojej pozycji w hierarchii.

Zasady parowania wina z jedzeniem – pomoc czy kajdany?

Tradycyjne zasady, takie jak „białe wino do ryby, czerwone do mięsa”, nie wzięły się znikąd. Opierają się one na chemii i fizjologii smaku. Przykładowo, garbniki (taniny) zawarte w czerwonym winie świetnie wiążą się z białkami i tłuszczami w czerwonym mięsie, co sprawia, że stek wydaje się bardziej soczysty, a wino mniej cierpkie. Z kolei wysoka kwasowość białych win „przecina” tłustość ryb i owoców morza, działając podobnie jak skropienie potrawy sokiem z cytryny.

Problem pojawia się wtedy, gdy te wskazówki stają się sztywnymi dogmatami. Współczesna gastronomia odchodzi od rygorystycznych podziałów. Dziś sommelierzy coraz częściej proponują lekkie czerwone wina (np. Pinot Noir) do tłustych ryb, takich jak tuńczyk czy łosoś. Eksperci, którzy kurczowo trzymają się starych zasad i krytykują innych za ich łamanie, często po prostu nie nadążają za dynamicznie zmieniającym się światem winiarskim.

Ciekawostka: Czy cena naprawdę ma znaczenie?

Badania neurologiczne przeprowadzone m.in. na Uniwersytecie Stanforda wykazały, że nasz mózg potrafi nas oszukać. Podczas testów rezonansem magnetycznym zauważono, że te same osoby oceniały to samo wino jako znacznie smaczniejsze, gdy powiedziano im, że jest ono droższe. Ośrodki przyjemności w mózgu reagowały intensywniej na samą informację o wysokiej cenie, co dowodzi, że sugestia i otoczka wokół wina mają realny wpływ na nasze doznania zmysłowe.

Klątwa wiedzy i brak empatii

Wielu znawców cierpi na tzw. klątwę wiedzy. Zapominają oni, jak to jest być na początku drogi i nie odróżniać aromatów porzeczki od nut tytoniu. Dla profesjonalisty picie słodkiego, taniego wina do wykwintnej kolacji może być błędem estetycznym porównywalnym do słuchania disco polo w filharmonii. Jednak zapominają oni o najważniejszej zasadzie: wino ma sprawiać przyjemność.

Krytyka osób, które wybierają trunki zgodnie ze swoimi preferencjami, jest często formą „gatekeepingu” – czyli pilnowania bram do świata, który w opinii snobów powinien pozostać zamknięty dla niewtajemniczonych. Prawdziwy ekspert i pasjonat powinien jednak potrafić wytłumaczyć, dlaczego dany wybór może nie być optymalny, zamiast go wyśmiewać.

Jak pić wino i nie dać się zwariować?

Jeśli spotkasz się z krytyką swoich winiarskich wyborów, pamiętaj o kilku rzeczach, które pomogą Ci zachować spokój:

• Twoje podniebienie jest unikalne. Każdy z nas ma inną gęstość receptorów smakowych. To, co dla eksperta jest „zbalansowaną kwasowością”, dla Ciebie może być po prostu zbyt kwaśne.
• Kontekst ma znaczenie. Wino pite na tarasie w słoneczny dzień smakuje inaczej niż to samo wino przy ciężkiej kolacji. Twoje upodobania mogą się zmieniać w zależności od nastroju i okoliczności.
• Eksperymentuj na własnych warunkach. Nie bój się prosić o rekomendację, ale nie bój się też powiedzieć: „Dziękuję, ale dziś mam ochotę na coś lżejszego/słodszego”.

Wino to produkt rolniczy, który ma łączyć ludzi, a nie ich dzielić. Choć wiedza o nim wzbogaca doświadczenie, nigdy nie powinna być używana jako narzędzie do upokarzania innych. Ostatecznie najlepszym winem na świecie jest to, które smakuje Tobie w towarzystwie, które lubisz.

Czy wiesz, że...?

W 1976 roku odbyła się słynna „Degustacja Paryska” (Judgment of Paris). Francuscy sędziowie, uznawani za największych ekspertów na świecie, oceniali wina w ciemno. Ku powszechnemu zdumieniu i oburzeniu francuskich elit, kalifornijskie wina pokonały najwyżej cenione trunki z Bordeaux i Burgundii. To wydarzenie na zawsze zmieniło świat wina, udowadniając, że nawet najwięksi znawcy mogą ulec uprzedzeniom, gdy widzą etykietę, i że doskonałość nie jest zarezerwowana tylko dla tradycyjnych regionów.