Wyjście Stanów Zjednoczonych z NATO to scenariusz, który jeszcze dekadę temu wydawał się czystą abstrakcją, rodem z powieści political-fiction. Jednak w obliczu zmieniającej się dynamiki światowej polityki, dyskusje na ten temat stają się coraz głośniejsze. Gdyby „silnik” Sojuszu Północnoatlantyckiego przestał pracować, światowa architektura bezpieczeństwa, jaką znamy od 1949 roku, ległaby w gruzach w ciągu jednej nocy. Skutki takiego ruchu byłyby odczuwalne nie tylko w gabinetach dyplomatycznych, ale przede wszystkim w codziennym poczuciu bezpieczeństwa obywateli Europy, w tym Polski.

Koniec nuklearnego parasola i potęgi militarnej

Najważniejszym fundamentem NATO jest Artykuł 5, czyli zasada „jeden za wszystkich, wszyscy za jednego”. Jednak to obecność USA nadaje tej zasadzie realną moc odstraszania. Stany Zjednoczone dysponują największym arsenałem nuklearnym w Sojuszu oraz najbardziej zaawansowaną technologią wojskową. Bez amerykańskiego „nuklearnego parasola”, kraje europejskie stałyby się znacznie bardziej podatne na szantaż atomowy ze strony mocarstw takich jak Rosja.

Warto spojrzeć na liczby, które działają na wyobraźnię. USA odpowiadają za około 70% całkowitych wydatków obronnych wszystkich członków NATO. Wycofanie tych funduszy, sprzętu, systemów satelitarnych oraz wywiadowczych oznaczałoby, że Europa musiałaby niemal natychmiast zwielokrotnić swoje budżety zbrojeniowe, co prawdopodobnie doprowadziłoby do kryzysów budżetowych w wielu państwach.

Czy Europa potrafiłaby się zjednoczyć?

Często mówi się o koncepcji „armii europejskiej” lub autonomii strategicznej Unii Europejskiej. Wyjście USA z NATO zmusiłoby kraje starego kontynentu do błyskawicznej integracji militarnej. Problem polega na tym, że Europa jest politycznie podzielona. Interesy bezpieczeństwa Estonii czy Polski są zupełnie inne niż interesy Hiszpanii czy Portugalii.

Bez amerykańskiego przywództwa, wewnątrz Europy mogłoby dojść do walki o wpływy między Francją (jedynym krajem UE z bronią atomową) a Niemcami (gospodarczym liderem). Zamiast spójnego bloku, moglibyśmy zobaczyć Europę „wielu prędkości”, gdzie poszczególne państwa szukają ratunku w dwustronnych układach, co osłabiłoby jedność całego kontynentu.

Rosja i nowa mapa wpływów w regionie

Dla Kremla wyjście USA z NATO byłoby geopolitycznym prezentem stulecia. Osłabiony Sojusz straciłby zdolność do skutecznego reagowania na tzw. „wojnę hybrydową” czy punktowe konflikty na wschodniej flance. Eksperci ds. geopolityki wskazują, że Rosja mogłaby zacząć wywierać znacznie silniejszą presję na państwa bałtyckie oraz Polskę, dążąc do przywrócenia swojej strefy wpływów z czasów zimnej wojny.

W takim scenariuszu Polska stałaby się kluczowym graczem, ale też krajem najbardziej narażonym na destabilizację. Konieczność utrzymania ogromnej armii bez wsparcia sojuszników zza oceanu wymusiłaby drastyczne zmiany w polskiej gospodarce i polityce społecznej.

Co z bazami wojskowymi i logistyką?

Amerykańska obecność w Europie to nie tylko żołnierze, to cała infrastruktura. Bazy w Niemczech (Ramstein), we Włoszech czy budowane instalacje w Polsce (Redzikowo) stanowią kręgosłup logistyczny dla operacji na Bliskim Wschodzie i w Afryce. Opuszczenie NATO przez USA oznaczałoby prawdopodobnie likwidację większości tych placówek.

Dla Europy oznaczałoby to utratę dostępu do:

• Zaawansowanych systemów wczesnego ostrzegania.
• Amerykańskiego transportu strategicznego (Europa ma bardzo ograniczone możliwości przerzutu dużych jednostek na dalekie dystanse).
• Danych wywiadowczych zbieranych przez globalną sieć satelitów Pentagonu.

Ciekawostka: Procedura wyjścia z NATO

Warto wiedzieć, że opuszczenie NATO nie dzieje się „od ręki”. Zgodnie z Artykułem 13 Traktatu Północnoatlantyckiego, każde państwo może wystąpić z Sojuszu po upływie roku od złożenia wypowiedzenia rządowi Stanów Zjednoczonych (które są depozytariuszem traktatu). Co ciekawe, w samym USA trwają debaty prawne, czy prezydent może podjąć taką decyzję samodzielnie, czy potrzebuje do tego zgody Senatu. W 2023 roku Kongres USA przyjął przepisy, które mają utrudnić prezydentowi jednostronne wycofanie kraju z NATO bez poparcia legislacyjnego.

Gospodarcze trzęsienie ziemi

Bezpieczeństwo militarne jest fundamentem stabilności rynków finansowych. Inwestorzy lokują kapitał tam, gdzie panuje pokój i przewidywalność. Nagłe osłabienie sojuszu obronnego mogłoby doprowadzić do gwałtownego odpływu kapitału z Europy, osłabienia euro i złotego oraz wzrostu kosztów obsługi długu publicznego. Stabilność gospodarcza Zachodu jest nierozerwalnie związana z poczuciem, że żadna zewnętrzna siła nie odważy się zaatakować państw członkowskich.

Podsumowując, świat bez USA w NATO byłby miejscem znacznie bardziej nieprzewidywalnym, w którym prawo silniejszego mogłoby zacząć dominować nad prawem międzynarodowym. Choć Europa teoretycznie ma potencjał, by stać się samodzielną potęgą, proces transformacji byłby bolesny, kosztowny i obarczony ogromnym ryzykiem.