Gość (188.146.*.*)
Historia średniowiecznej Anglii to materiał na niejeden serialowy hit, a postacie Ryszarda Lwie Serce i Jana bez Ziemi stanowią jej absolutny fundament. Choć byli rodzonymi braćmi, synami potężnego Henryka II Plantageneta i Eleonory Akwitańskiej, ich charaktery, style rządzenia i to, jak zapamiętała ich historia, dzieli prawdziwa przepaść. Jeden stał się symbolem rycerskości i odwagi, drugi – synonimem nieudolności i chciwości, choć współcześni historycy patrzą na nich nieco łaskawszym okiem.
Ryszard I, znany szerzej jako Lwie Serce (Richard Cœur de Lion), to postać niemal mityczna. Urodził się w 1157 roku i niemal całe swoje życie spędził na polach bitew. Co ciekawe, mimo że był królem Anglii, w samym kraju spędził łącznie zaledwie około sześciu miesięcy. Nie mówił nawet dobrze po angielsku – jego językiem był francuski i oksytański, a on sam czuł się bardziej związany ze swoimi posiadłościami we Francji niż z wyspiarskim królestwem.
Zasłynął przede wszystkim jako dowódca III wyprawy krzyżowej. To tam zyskał swój przydomek, wykazując się niezwykłą odwagą i talentem strategicznym w walkach z Saladynem, wodzem muzułmanów. Choć nie udało mu się odzyskać Jerozolimy, wywalczył dostęp do miejsc świętych dla chrześcijańskich pielgrzymów. Jego powrót do Europy był jednak pechowy – został uwięziony przez cesarza Henryka VI, a za jego uwolnienie Anglia musiała zapłacić gigantyczny okup, który niemal doprowadził kraj do bankructwa.
Ryszard Lwie Serce zginął w sposób dość prozaiczny jak na wielkiego wojownika. Podczas oblężenia zamku Châlus-Chabrol we Francji został trafiony bełtem z kuszy. Rana wdała się w gangrenę. Legenda głosi, że strzelcem był młody chłopak, któremu król przed śmiercią wybaczył i kazał go puścić wolno (choć po śmierci króla jego najemnicy i tak go stracili).
Jan (John Lackland) był najmłodszym synem Henryka II. Przydomek „bez Ziemi” wziął się stąd, że w przeciwieństwie do starszych braci, początkowo nie otrzymał w lenno żadnych znaczących terytoriów. Kiedy Ryszard walczył na krucjatach, Jan próbował przejąć władzę w Anglii, co stało się kanwą wielu legend o Robin Hoodzie, gdzie Jan przedstawiany jest jako ten „zły” książę.
Jego panowanie (od 1199 roku) było pasmem porażek militarnych i konfliktów politycznych. Stracił większość posiadłości we Francji (w tym Normandię), co było ogromnym ciosem dla prestiżu dynastii. Skonfliktował się również z papieżem, co doprowadziło do nałożenia na Anglię interdyktu (zakazu odprawiania nabożeństw). Aby sfinansować swoje nieudane wojny, nakładał na poddanych ogromne podatki, co doprowadziło do buntu baronów.
Choć Jan bez Ziemi jest oceniany negatywnie, to właśnie jego słabość doprowadziła do powstania jednego z najważniejszych dokumentów w historii świata – Magna Carta (Wielkiej Karty Swobód) z 1215 roku. Zbuntowani możnowładcy zmusili króla do podpisania dokumentu, który ograniczał jego samowolę.
Magna Carta wprowadziła zasadę, że nikt (nawet król) nie stoi ponad prawem, a wolny człowiek nie może zostać uwięziony bez wyroku sądowego. Choć Jan próbował później unieważnić kartę, stała się ona fundamentem współczesnej demokracji i systemów prawnych, w tym konstytucji wielu państw.
Poza przydomkiem „bez Ziemi”, współcześni mu często nazywali go „Softsword” (Miękki Miecz). Było to drwiące nawiązanie do jego niepowodzeń militarnych. Podczas gdy Ryszard był postrzegany jako lew na polu bitwy, Jan kojarzył się z ucieczkami i przegranymi starciami.
Relacja Ryszarda i Jana to klasyczny motyw literacki i filmowy. W opowieściach o Robin Hoodzie Ryszard jest zawsze tym dobrym, sprawiedliwym królem, na którego powrót wszyscy czekają, a Jan to chciwy uzurpator. Rzeczywistość była jednak bardziej skomplikowana. Ryszard, choć bohaterski, był władcą nieobecnym, który traktował Anglię jak „skarbonkę” na swoje wojny. Jan natomiast, mimo swoich licznych wad i okrucieństwa, musiał mierzyć się z administracyjnym chaosem i pustym skarbcem, który zostawił mu brat.
Z perspektywy czasu można powiedzieć, że Ryszard dał Anglii chwałę i legendę, a Jan – choć wbrew swojej woli – podwaliny pod nowoczesne państwo prawa. Obaj bracia spoczywają dziś we Francji, w opactwie Fontevraud, kończąc tym samym burzliwy rozdział historii, który do dziś fascynuje historyków i pisarzy.