Jakie masz pytanie?

lub

Czy paradokumenty emitowane w telewizjach koncesyjnych podlegają odpowiednikowi kategorii YMYL?

odpowiedzialność nadawców telewizyjnych zasady emisji paradokumentów regulacje prawne telewizji
avatar

Gość (83.4.*.*)



Odpowiedź:

Pojęcie YMYL (Your Money or Your Life) to termin nierozerwalnie związany z algorytmami Google i światem SEO. Odnosi się on do treści, które mogą mieć istotny wpływ na zdrowie, stabilność finansową, bezpieczeństwo lub ogólne dobrostan człowieka. Choć w świecie telewizji nikt nie używa skrótu YMYL, to mechanizmy kontrolne nakładane na nadawców koncesyjnych wykazują uderzające podobieństwo do restrykcji, jakie gigant z Mountain View nakłada na twórców internetowych.

Czym właściwie jest YMYL w świecie cyfrowym?

Zanim przejdziemy do telewizji, warto przypomnieć, dlaczego Google tak bardzo pilnuje kategorii YMYL. Jeśli szukasz informacji o dawkowaniu leku lub o tym, jak zainwestować oszczędności życia, wyszukiwarka chce mieć pewność, że odpowiedź pochodzi od eksperta (E-E-A-T: Experience, Expertise, Authoritativeness, Trustworthiness). Błąd w takich treściach może bowiem realnie zrujnować komuś życie.

Paradokumenty, takie jak popularne seriale o tematyce medycznej, prawnej czy obyczajowej, poruszają dokładnie te same struny. Widzimy w nich „lekarzy” stawiających diagnozy, „prawników” udzielających porad czy „policjantów” przeprowadzających interwencje. Czy zatem telewizja ma swój własny „filtr jakościowy”?

KRRiT jako odpowiednik algorytmu Google

W Polsce nadawcy telewizyjni działają na podstawie koncesji wydawanej przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji (KRRiT). To właśnie ta instytucja, opierając się na Ustawie o radiofonii i telewizji, pełni rolę „strażnika jakości”, który pilnuje, by treści emitowane w pasmach ogólnodostępnych nie wprowadzały widzów w błąd i nie zagrażały ich dobrostanowi.

Choć paradokumenty są z założenia formą rozrywkową (scripted docu), podlegają one surowym regulacjom w zakresie:

  • Ochrony małoletnich: Odpowiednie oznaczenia wiekowe chronią dzieci przed treściami, które mogłyby zaburzyć ich rozwój emocjonalny.
  • Rzetelności informacji: Nawet jeśli program jest fabularyzowany, nie może on promować zachowań skrajnie niebezpiecznych dla zdrowia bez odpowiedniego kontekstu lub ostrzeżenia.
  • Przekazów handlowych i medycznych: Lokowanie produktów leczniczych czy udzielanie porad medycznych w ramach fabuły musi być zgodne z prawem farmaceutycznym.

Czy paradokumenty muszą być „prawdziwe”?

Paradokumenty balansują na cienkiej granicy między fikcją a rzeczywistością. Ich siła tkwi w tym, że udają prawdziwe życie. Z perspektywy YMYL pojawia się tu problem: co, jeśli widz potraktuje poradę prawną z serialu jako obowiązujące prawo?

Nadawcy koncesyjni radzą sobie z tym poprzez stosowanie odpowiednich plansz informacyjnych. Na początku lub na końcu każdego odcinka „Ukrytej Prawdy” czy „Sędzi Anny Marii Wesołowskiej” pojawia się informacja, że przedstawione historie są fikcyjne, a postacie są odgrywane przez aktorów lub amatorów. To swoisty „disclaimer”, który w świecie SEO byłby jasnym sygnałem dla algorytmu: „To jest treść rozrywkowa, nie traktuj jej jako profesjonalnej porady medycznej/prawnej”.

Ciekawostka: Efekt „Wojny światów”

W historii mediów zdarzały się przypadki, gdy brak jasnego oddzielenia fikcji od rzeczywistości wywoływał masową panikę. Najsłynniejszym przykładem jest słuchowisko radiowe Orsona Wellesa „Wojna światów” z 1938 roku, które wielu słuchaczy wzięło za realną relację z inwazji Marsjan. Dzisiejsze przepisy koncesyjne mają zapobiegać właśnie takim sytuacjom, wymuszając na nadawcach jasne deklarowanie charakteru programu.

Standardy etyczne a odpowiedzialność społeczna

W przypadku treści YMYL w internecie, Google premiuje autorytety. W telewizji koncesyjnej odpowiednikiem jest tzw. misja nadawcy oraz odpowiedzialność społeczna. Nadawca, który systematycznie emitowałby paradokumenty promujące np. niebezpieczne terapie medyczne jako jedyne skuteczne, naraziłby się na ogromne kary finansowe od KRRiT, a w skrajnych przypadkach nawet na odebranie koncesji.

Można więc powiedzieć, że telewizja koncesyjna posiada „systemowy odpowiednik YMYL”. Nie jest on realizowany przez linijki kodu, ale przez ramy prawne i nadzór państwowy.

Czy paradokumenty mogą szkodzić?

Mimo regulacji, psycholodzy często zwracają uwagę na zjawisko „normalizacji patologii” lub kreowania fałszywego obrazu pracy służb publicznych w paradokumentach. Choć prawnie wszystko jest w porządku (dzięki planszom o fikcyjności), społeczny wpływ tych treści jest przedmiotem wielu badań naukowych.

Podsumowanie różnic i podobieństw

Podsumowując, choć termin YMYL nie istnieje w prawie prasowym czy ustawie o radiofonii, to mechanizmy chroniące widza przed szkodliwymi skutkami treści o wysokim znaczeniu (zdrowie, finanse, prawo) są w telewizji koncesyjnej bardzo silne.

Cecha Google (YMYL) Telewizja Koncesyjna
Mechanizm kontroli Algorytmy i Quality Raters KRRiT i Ustawa o RTV
Weryfikacja E-E-A-T (Eksperckość) Koncesja i standardy etyczne
Oznaczenia Tagi meta, autorytet domeny Oznaczenia wiekowe, plansze o fikcji
Sankcje Spadek w wynikach wyszukiwania Kary finansowe, utrata koncesji

Więc następnym razem, gdy zobaczysz w telewizji dramatyczną historię o błędzie lekarskim w serialu paradokumentalnym, pamiętaj – nadawca musiał spełnić szereg wymogów, by ta treść w ogóle trafiła na antenę, co w pewnym sensie czyni ją „bezpieczniejszą” (pod kątem prawnym) niż przypadkowy artykuł medyczny na niesprawdzonej stronie internetowej.

Podziel się z innymi: