Nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) to jedna z najbardziej dramatycznych sytuacji medycznych, z jakimi możemy się spotkać. Wiele osób błędnie utożsamia je z zawałem serca, jednak w rzeczywistości są to dwa różne zjawiska. Podczas gdy zawał jest problemem „hydraulicznym” (zator w naczyniu krwionośnym), NZK to awaria „elektryczna”. Serce nagle przestaje bić w sposób skoordynowany, co powoduje natychmiastowe ustanie przepływu krwi do mózgu i innych kluczowych organów.

W praktyce oznacza to, że osoba poszkodowana traci przytomność, przestaje oddychać lub jej oddech jest nieprawidłowy (tzw. oddech agonalny). Od tego momentu każda sekunda jest na wagę złota, ponieważ komórki mózgowe zaczynają obumierać już po około 4 minutach bez tlenu.

Czy nagłemu zatrzymaniu krążenia można zapobiec?

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, ale w ogromnej większości przypadków – tak, można znacząco zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia. Choć niektóre przypadki wynikają z wad genetycznych czy ukrytych chorób serca, większość incydentów u osób dorosłych jest następstwem wieloletnich zaniedbań zdrowotnych lub nieleczonych schorzeń układu krążenia.

Oto kluczowe filary profilaktyki, które mogą uratować życie:

Regularne badania kontrolne

Wiele osób dowiaduje się o problemach z sercem dopiero w momencie krytycznym. Regularne wykonywanie EKG, pomiar ciśnienia tętniczego oraz badanie poziomu cholesterolu i glukozy we krwi to absolutna podstawa. Pozwalają one wykryć nadciśnienie, arytmię czy miażdżycę, które są głównymi „cichymi zabójcami” prowadzącymi do NZK.

Zdrowy styl życia

To może brzmieć jak banał, ale statystyki nie kłamią. Dieta bogata w warzywa, owoce i zdrowe tłuszcze (np. omega-3) oraz regularna aktywność fizyczna wzmacniają mięsień sercowy. Równie ważne jest unikanie używek – palenie papierosów i nadużywanie alkoholu drastycznie zwiększają ryzyko wystąpienia groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca.

Zarządzanie stresem

Przewlekły stres prowadzi do wyrzutów adrenaliny i kortyzolu, które obciążają serce. W skrajnych przypadkach silny, nagły stres może wywołać tzw. zespół złamanego serca (kardiomiopatię Takotsubo), który objawami przypomina zawał i może prowadzić do zatrzymania krążenia.

Znajomość historii rodzinnej

Jeśli w Twojej bliskiej rodzinie zdarzały się przypadki nagłych zgonów w młodym wieku, warto udać się do kardiologa na pogłębione badania pod kątem genetycznych wad serca, takich jak kardiomiopatia przerostowa czy zespoły wydłużonego odcinka QT.

Jak rozpoznać NZK i co zrobić w takiej sytuacji?

Rozpoznanie nagłego zatrzymania krążenia jest prostsze, niż mogłoby się wydawać. Nie trzeba być lekarzem ani szukać tętna (co w stresie bywa bardzo trudne i często prowadzi do błędów). Wystarczą dwa sygnały:

1. Brak reakcji – osoba nie reaguje na dotyk, potrząsanie za ramiona ani na głos.
2. Brak prawidłowego oddechu – klatka piersiowa nie unosi się, nie słychać szmeru powietrza.

Jeśli zauważysz takie objawy, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy (112 lub 999) i rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO). Polega ona na rytmicznym uciskaniu środka klatki piersiowej na głębokość około 5-6 cm w tempie 100-120 uciśnięć na minutę.

Ciekawostka: Rola defibrylatorów AED

W wielu miejscach publicznych – na dworcach, w galeriach handlowych czy biurowcach – znajdują się urządzenia o nazwie AED (Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny). Jest to sprzęt, który może obsłużyć każdy, nawet bez przeszkolenia. Urządzenie po włączeniu wydaje jasne komendy głosowe w języku polskim, prowadząc użytkownika krok po kroku. AED potrafi „zresetować” serce i przywrócić jego prawidłowy rytm, co zwiększa szanse na przeżycie z kilkunastu do nawet 70 procent!

Dlaczego warto wiedzieć więcej?

Nagłe zatrzymanie krążenia może spotkać każdego – sportowca na boisku, starszą osobę w parku czy współpracownika w biurze. Choć profilaktyka jest kluczowa, równie ważna jest nasza reakcja jako świadków zdarzenia. Pamiętaj, że w sytuacji NZK jedynym błędem, jaki możesz popełnić, jest niepodjęcie żadnego działania. Każde uciśnięcie klatki piersiowej to kupowanie czasu dla mózgu poszkodowanego do momentu przyjazdu karetki.