Piosenki często karmią nas romantycznymi wizjami świata, które niekoniecznie pokrywają się z rzeczywistością. Słowa o tym, że „samotni żyją dłużej”, brzmią dumnie, niemal jak manifest niezależności i spokoju ducha. Jednak patrząc na dane medyczne i psychologiczne, musimy postawić sprawę jasno: nauka ma na ten temat zupełnie inne zdanie. W rzeczywistości jest wręcz odwrotnie – to silne więzi społeczne są jednym z najważniejszych filarów długowieczności.

Co na ten temat mówią badania naukowe?

Jeśli szukamy prawdy w liczbach, wyniki są bezlitosne dla literackiej wizji samotnika. Jedno z najsłynniejszych badań przeprowadzonych przez prof. Julianne Holt-Lunstad z Brigham Young University wykazało, że chroniczna samotność jest tak samo szkodliwa dla zdrowia, jak wypalanie 15 papierosów dziennie. Analiza objęła ponad 300 tysięcy osób i wykazała, że osoby z silnymi relacjami społecznymi mają o 50% większą szansę na przeżycie w danym okresie niż ci, którzy żyją w izolacji.

Samotność nie jest tylko stanem umysłu – ona realnie „zużywa” organizm. Brak wsparcia społecznego podnosi poziom kortyzolu (hormonu stresu), co prowadzi do przewlekłych stanów zapalnych, problemów z układem krążenia i osłabienia odporności. Ewolucyjnie jesteśmy zaprogramowani do życia w grupie; dla naszych przodków wykluczenie ze stada oznaczało niemal pewną śmierć, dlatego nasz mózg do dziś interpretuje izolację jako stan zagrożenia życia.

Dlaczego piosenka może nas mylić?

Skąd więc wzięło się przekonanie, że samotność sprzyja długowieczności? Można tu doszukiwać się pewnego logicznego skrótu. Życie w pojedynkę bywa utożsamiane z brakiem konfliktów, mniejszą ilością stresów związanych z trudnymi relacjami czy brakiem konieczności kompromisów. W tym sensie „święty spokój” faktycznie może wydawać się receptą na zdrowie.

Warto jednak rozróżnić dwa pojęcia: bycie samym (solitude) oraz bycie samotnym (loneliness).

• Bycie samym to wybór. To czas na regenerację, hobby i refleksję. Osoby, które potrafią cieszyć się własnym towarzystwem, ale mają sieć wsparcia, na którą mogą liczyć, radzą sobie świetnie.
• Samotność to bolesne poczucie izolacji i braku zrozumienia. To właśnie ten stan jest toksyczny dla naszego serca i mózgu.

Ciekawostka: Lekcja z Niebieskich Stref

Jeśli chcemy dowiedzieć się, jak żyć ponad sto lat, warto przyjrzeć się tzw. Niebieskim Strefom (Blue Zones). Są to miejsca na świecie (np. Sardynia we Włoszech czy Okinawa w Japonii), gdzie ludzie dożywają rekordowego wieku w doskonałym zdrowiu. Co ich łączy? Żadne z tych miejsc nie promuje samotności. Wręcz przeciwnie – fundamentem ich życia jest „moai” (grupa bliskich przyjaciół) lub silne więzi rodzinne i sąsiedzkie. Seniorzy w tych regionach nigdy nie zostają sami; są aktywną częścią społeczności do ostatnich dni, co chroni ich przed demencją i depresją.

Czy samotność ma jakiekolwiek plusy dla zdrowia?

Nie da się ukryć, że toksyczne relacje są gorsze niż ich brak. Badania pokazują, że osoby żyjące w nieszczęśliwych, pełnych konfliktów małżeństwach mają wyższe ryzyko chorób serca niż osoby żyjące samotnie. W tym jednym, specyficznym przypadku, piosenka mogłaby mieć ziarno prawdy: lepiej być samemu, niż w relacji, która nas niszczy. Jednak docelowo to właśnie „zdrowa bliskość” jest tym, co wydłuża nam życie, a nie izolacja.

Podsumowując, choć wizja długowiecznego, spokojnego samotnika jest kusząca i poetycka, nauka sugeruje, byśmy raczej dbali o telefon do przyjaciela niż o budowanie murów wokół siebie. Samotność może wydawać się bezpiecznym azylem, ale w dłuższej perspektywie nasz organizm wystawia za nią dość wysoki rachunek.