Sztuczna inteligencja wkracza w niemal każdą dziedzinę naszego życia, a branża prawnicza, choć kojarzona z konserwatyzmem i stertami papierowych dokumentów, nie jest tu wyjątkiem. Termin „LegalTech” na stałe zagościł w słowniku prawników, a narzędzia oparte na dużych modelach językowych (LLM) stają się codziennością w kancelariach i działach prawnych na całym świecie. Odpowiedź na pytanie, czy istnieje prawnicza sztuczna inteligencja, brzmi: tak, i jest ona znacznie bardziej zaawansowana, niż mogłoby się wydawać.

Jak AI radzi sobie z tworzeniem umów?

Tworzenie wzorów umów to jedno z podstawowych zadań, z którymi narzędzia AI radzą sobie nadzwyczaj dobrze. Tradycyjne generatory dokumentów opierały się na sztywnych szablonach, w których użytkownik jedynie uzupełniał luki. Nowoczesna sztuczna inteligencja idzie o krok dalej – potrafi wygenerować treść dokumentu na podstawie opisu konkretnej sytuacji, uwzględniając specyficzne potrzeby stron.

Narzędzia te działają na dwa sposoby. Po pierwsze, mogą generować tekst od zera na podstawie promptu (polecenia). Po drugie, potrafią analizować już istniejące dokumenty, sugerować poprawki lub wskazywać klauzule, które mogą być niekorzystne dla klienta. Warto jednak pamiętać, że choć AI potrafi napisać poprawnie brzmiącą umowę najmu czy sprzedaży, diabeł tkwi w szczegółach prawnych i aktualnym orzecznictwie.

Najpopularniejsze narzędzia AI dla prawników i laików

Na rynku istnieje już cała gama narzędzi, które różnią się stopniem zaawansowania oraz grupą docelową. Niektóre z nich są dostępne dla każdego, inne wymagają wykupienia drogich subskrypcji korporacyjnych.

• ChatGPT (OpenAI) i Claude (Anthropic): To modele ogólnego przeznaczenia, które świetnie radzą sobie z tworzeniem prostych wzorów umów. Jeśli poprosisz o „wzór umowy o dzieło na stworzenie strony internetowej”, otrzymasz logiczną strukturę. Wymagają one jednak bardzo precyzyjnych poleceń i weryfikacji przez człowieka.
• Harvey AI: To jedno z najbardziej zaawansowanych narzędzi dedykowanych wyłącznie dla profesjonalistów. Zostało zbudowane na bazie modeli OpenAI, ale dotrenowane na ogromnych zbiorach danych prawniczych. Korzystają z niego największe kancelarie prawne na świecie.
• CoCounsel (Casetext): Asystent prawny AI, który potrafi przeprowadzać research, analizować dokumenty pod kątem niespójności i przygotowywać szkice pism procesowych.
• Luminance: Narzędzie wykorzystywane głównie do procesów due diligence i analizy tysięcy umów jednocześnie. Potrafi błyskawicznie wyłapać anomalie w kontraktach, co człowiekowi zajęłoby tygodnie.
• Prawne systemy informacyjne (np. Lex, Legalis): W Polsce popularne bazy wiedzy również wdrażają moduły AI, które pomagają w szybszym przeszukiwaniu przepisów i sugerowaniu odpowiednich wzorów pism.

Czy AI może zastąpić prawnika?

To pytanie budzi wiele emocji. Obecnie AI traktuje się raczej jako „super-asystenta” niż samodzielnego sędziego czy radcę prawnego. Narzędzia te potrafią wykonać żmudną pracę polegającą na przeglądaniu setek stron tekstu w sekundy, co pozwala prawnikom skupić się na strategii i relacjach z klientem.

Istnieje jednak zjawisko zwane „halucynacjami AI”. Sztuczna inteligencja, chcąc udzielić odpowiedzi, może wymyślić nieistniejący artykuł kodeksu lub powołać się na wyrok sądu, który nigdy nie zapadł. W prawie, gdzie jeden przecinek może zmienić sens całego paragrafu, takie błędy są krytyczne. Dlatego każda umowa wygenerowana przez AI powinna zostać sprawdzona przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami.

Zalety i ryzyka korzystania z AI w prawie

Korzystanie z automatyzacji w przygotowywaniu dokumentów ma swoje jasne i ciemne strony. Zrozumienie ich jest kluczowe dla bezpiecznego posługiwania się tymi narzędziami.

Zalety:

1. Oszczędność czasu: Przygotowanie pierwszej wersji umowy zajmuje sekundy, a nie godziny.
2. Standaryzacja: AI pomaga utrzymać spójny styl i terminologię w wielu dokumentach.
3. Dostępność: Osoby, których nie stać na poradę prawną w prostej sprawie, mogą uzyskać podstawowy wzór pisma.

Ryzyka:

1. Poufność danych: Wpisywanie szczegółów wrażliwych umów do publicznych modeli AI (jak darmowy ChatGPT) może naruszać tajemnicę handlową lub RODO.
2. Nieaktualna wiedza: Modele AI mają tzw. „knowledge cutoff” – ich wiedza kończy się na dacie zakończenia treningu. Jeśli prawo zmieniło się wczoraj, AI może o tym nie wiedzieć.
3. Brak kontekstu biznesowego: AI nie zrozumie niuansów relacji między kontrahentami, które często są kluczowe przy negocjowaniu specyficznych zapisów.

Ciekawostka: Pierwszy „robot-prawnik” i kontrowersje

Czy słyszałeś o DoNotPay? To aplikacja reklamowana jako „pierwszy na świecie robot-prawnik”. Początkowo pomagała użytkownikom odwoływać się od mandatów za parkowanie, generując automatyczne pisma. Z czasem twórcy chcieli, aby AI podpowiadało oskarżonemu w czasie rzeczywistym przez słuchawkę podczas rozprawy sądowej. Pomysł ten został jednak szybko zablokowany przez izby adwokackie, a firma stanęła przed wyzwaniami prawnymi dotyczącymi świadczenia usług prawnych bez licencji. To pokazuje, że granica między narzędziem a zawodem prawnika jest bardzo pilnie strzeżona.

Jak bezpiecznie korzystać z AI do tworzenia umów?

Jeśli zdecydujesz się na skorzystanie z pomocy sztucznej inteligencji przy tworzeniu dokumentu, trzymaj się kilku zasad. Po pierwsze, nigdy nie podawaj prawdziwych danych osobowych ani wrażliwych informacji finansowych w promptach – używaj placeholderów typu [FIRMA A], [KWOTA]. Po drugie, zawsze proś AI o podanie podstawy prawnej konkretnego zapisu, a następnie sprawdź ten przepis w oficjalnym serwisie (np. ISAP w Polsce).

Sztuczna inteligencja w prawie to potężny sojusznik, który sprawia, że prawo staje się bardziej zrozumiałe i dostępne. Jednak na obecnym etapie rozwoju technologii, ostateczny podpis pod dokumentem i odpowiedzialność za jego skutki prawne wciąż spoczywają na człowieku.