Program rakietowy V-2 (Vergeltungswaffe 2) był jednym z najbardziej ambitnych, a zarazem najbardziej kontrowersyjnych projektów technologicznych III Rzeszy. Choć z perspektywy inżynieryjnej stanowił kamień milowy w historii ludzkości, otwierając drogę do podboju kosmosu, z punktu widzenia strategii wojskowej był gigantycznym marnotrawstwem zasobów. Gdyby Adolf Hitler i jego dowódcy zdecydowali się zrezygnować z tej „cudownej broni” (Wunderwaffe), losy II wojny światowej mogłyby potoczyć się nieco inaczej, choć prawdopodobnie nie zmieniłoby to ostatecznego wyniku konfliktu.

Gigantyczne oszczędności finansowe i surowcowe

Projekt V-2 kosztował III Rzeszę fortunę. Szacuje się, że nakłady na rozwój i produkcję tych rakiet wyniosły około 2 miliardów dolarów według ówczesnych cen. Dla porównania, amerykański Projekt Manhattan, który doprowadził do zbudowania bomby atomowej, kosztował około 1,9 miliarda dolarów. Różnica polegała na tym, że bomba atomowa realnie zakończyła wojnę na Pacyfiku, podczas gdy V-2 była jedynie kosztownym narzędziem terroru o niskiej skuteczności militarnej.

Rezygnacja z V-2 oznaczałaby uwolnienie ogromnych ilości deficytowych materiałów. Do produkcji paliwa rakietowego (etanolu) zużywano gigantyczne ilości ziemniaków – w czasie, gdy ludność cywilna i wojsko cierpiały na niedobory żywności. Ponadto program pochłaniał tysiące ton stali, aluminium i cennych komponentów elektronicznych, które mogły zostać wykorzystane w innych, bardziej efektywnych sektorach zbrojeniówki.

Czy więcej myśliwców odmieniłoby losy nieba?

Największym beneficjentem rezygnacji z V-2 mogłaby być Luftwaffe. Zasoby ludzkie i materiałowe zainwestowane w rakiety mogły zostać przekierowane na produkcję nowoczesnych myśliwców odrzutowych, takich jak Messerschmitt Me 262.

Gdyby Niemcy dysponowali kilkoma tysiącami sprawnych odrzutowców zamiast kilkoma tysiącami rakiet V-2, alianckie naloty dywanowe na niemieckie miasta i fabryki mogłyby zostać znacznie ograniczone. Skuteczniejsza obrona przeciwlotnicza mogłaby przedłużyć zdolność produkcyjną niemieckiego przemysłu, co z kolei opóźniłoby postępy aliantów na froncie zachodnim. Warto jednak pamiętać, że nawet najlepsze samoloty potrzebowały paliwa, którego III Rzeszy pod koniec wojny dramatycznie brakowało.

Alternatywa w postaci rakiet przeciwlotniczych

Ciekawym wątkiem jest fakt, że technologia opracowana przy V-2 mogła posłużyć do stworzenia skutecznej broni defensywnej. Zamiast budować rakiety balistyczne do atakowania Londynu czy Antwerpii, Niemcy mogli skupić się na projekcie „Wasserfall” – sterowanej rakiecie przeciwlotniczej.

Była to mniejsza, przeciwlotnicza wersja V-2. Gdyby weszła do masowej produkcji w 1944 roku, mogłaby dziesiątkować alianckie wyprawy bombowe z precyzją, o której tradycyjna artyleria przeciwlotnicza (Flak) mogła tylko pomarzyć. To mogło realnie wpłynąć na morale załóg bombowców i zmusić dowództwo aliantów do zmiany strategii.

Skutki dla powojennego wyścigu zbrojeń i podboju kosmosu

Choć rezygnacja z V-2 mogła nieco przedłużyć wojnę, paradoksalnie najbardziej ucierpiałaby na tym... nauka po 1945 roku. V-2 była bezpośrednim przodkiem rakiet, które wyniosły człowieka na Księżyc. Wernher von Braun i jego zespół, którzy po wojnie trafili do USA w ramach operacji Paperclip, budowali potęgę NASA właśnie w oparciu o doświadczenia z Peenemünde.

Gdyby program V-2 nie istniał:

• Opóźnienie wyścigu kosmicznego: ZSRR i USA nie miałyby gotowej bazy technologicznej do przejęcia. Pierwsze satelity i loty załogowe mogłyby zostać przesunięte o dekadę lub dwie.
• Inny rozwój zimnej wojny: Brak rakiet balistycznych na wczesnym etapie zmieniłby doktryny odstraszania nuklearnego.

Tragiczny aspekt ludzki: Mittelbau-Dora

Nie można zapominać o mrocznej stronie V-2. Przy produkcji rakiet w podziemnej fabryce Mittelbau-Dora zginęło więcej ludzi (głównie więźniów obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych), niż zginęło w wyniku samych wybuchów rakiet w atakowanych miastach. Szacuje się, że produkcja pochłonęła około 12-20 tysięcy istnień ludzkich, podczas gdy ataki zabiły około 7-9 tysięcy osób. Rezygnacja z tego programu mogłaby oznaczać, że ci ludzie nie trafiliby do tych konkretnych „piekieł na ziemi”, choć brutalność systemu nazistowskiego sugeruje, że prawdopodobnie zostaliby wykorzystani do innych morderczych prac.

Czy III Rzesza mogła wygrać bez V-2?

Większość historyków zgadza się, że w 1944 roku żadna zmiana w alokacji zasobów nie była w stanie uratować Niemiec przed klęską. Przewaga przemysłowa USA, ZSRR i Wielkiej Brytanii była zbyt przytłaczająca. Rezygnacja z V-2 na rzecz czołgów, U-bootów czy myśliwców mogła sprawić, że wojna trwałaby kilka miesięcy dłużej, co prawdopodobnie skończyłoby się zrzuceniem bomby atomowej nie na Hiroszimę, a na Berlin lub inne niemieckie miasto (pierwotnie Niemcy były rozważane jako cel).

V-2 pozostaje więc przykładem technologicznego geniuszu wykorzystanego w najgorszy możliwy sposób – jako broń, która nie mogła wygrać wojny, a jedynie pomnożyć cierpienie, jednocześnie otwierając ludzkości drzwi do gwiazd.

Ciekawostka: Rakiet V-2 nie dało się przechwycić za pomocą ówczesnych systemów obronnych. Spadały one na cel z prędkością kilkukrotnie przekraczającą prędkość dźwięku, co oznaczało, że ofiary słyszały huk nadlatującej rakiety dopiero po tym, jak nastąpiła eksplozja. Była to pierwsza w historii broń, przed którą nie było absolutnie żadnego ostrzeżenia.