Kiedy patrzymy na zdjęcia rafy koralowej, łatwo ulec złudzeniu, że mamy do czynienia z egzotycznym ogrodem pełnym kolorowych roślin lub fantazyjnie ukształtowanymi skałami. Prawda jest jednak znacznie bardziej fascynująca. Koralowce to w rzeczywistości zwierzęta, które budują jedne z największych i najbardziej skomplikowanych struktur na naszej planecie. Choć z pozoru nieruchome, tętnią życiem i skrywają tajemnice sięgające tysięcy, a nawet milionów lat wstecz.

Czym tak naprawdę są koralowce?

Z biologicznego punktu widzenia koralowce to morskie bezkręgowce należące do typu parzydełkowców (Cnidaria). Są więc bliskimi krewnymi meduz oraz ukwiałów. To, co potocznie nazywamy koralowcem, to zazwyczaj kolonia tysięcy mikroskopijnych osobników zwanych polipami. Każdy polip ma miękkie ciało zakończone otworem gębowym otoczonym wieńcem czułków, które służą do chwytania drobnego pokarmu z wody.

Kluczem do zrozumienia fenomenu koralowców jest ich zdolność do budowania twardego szkieletu. Koralowce rafowe (tzw. korale twarde) pobierają z wody morskiej węglan wapnia i przekształcają go w wapienny „pancerz”. To właśnie te szkielety, kumulujące się przez wieki, tworzą potężne rafy koralowe, które możemy podziwiać nawet z kosmosu.

Niezwykła współpraca z algami

Większość koralowców żyjących w płytkich, nasłonecznionych wodach żyje w symbiozie z jednokomórkowymi algami – zooksantellami. Algi te mieszkają wewnątrz tkanek koralowca i dzięki fotosyntezie dostarczają mu aż do 90% potrzebnej energii. W zamian koralowiec oferuje algom bezpieczne schronienie i dostęp do produktów przemiany materii, które są dla nich nawozem. To właśnie algi odpowiadają za te wszystkie niesamowite, jaskrawe kolory, które kojarzymy z rafami. Gdy woda staje się zbyt ciepła, koralowce w stresie pozbywają się alg, co prowadzi do ich blaknięcia (tzw. bleaching) i często do śmierci całego organizmu.

Ile lat mają koralowce?

Odpowiedź na pytanie o wiek koralowców zależy od tego, czy pytamy o konkretną kolonię, o całą strukturę rafy, czy o historię gatunku. Pod tym względem koralowce to prawdziwi rekordziści długowieczności.

Wiek pojedynczych kolonii

Niektóre kolonie koralowców mogą żyć setki, a nawet tysiące lat. Naukowcy odkryli, że koralowce głębinowe, które rosną bardzo powoli w zimnych i ciemnych wodach, są jednymi z najstarszych żyjących organizmów na Ziemi.

• Koralowce czarne (Leiopathes): Badania metodą datowania radiowęglowego wykazały, że niektóre okazy u wybrzeży Hawajów mają ponad 4000 lat. Oznacza to, że zaczęły rosnąć mniej więcej w czasie, gdy w Egipcie budowano piramidy.
• Koralowce rafowe: W płytkich wodach kolonie często osiągają wiek od kilkudziesięciu do kilkuset lat. Najstarsze znane „głazy” koralowe z rodzaju Porites mogą liczyć sobie ponad 1000 lat.

Wiek raf koralowych

Sama rafa jako struktura geologiczna jest znacznie starsza niż żyjące na niej obecnie polipy. Wielka Rafa Koralowa w Australii, choć w obecnej formie ma około 6 000 – 8 000 lat (powstała po ostatnim zlodowaceniu, gdy poziom mórz się podniósł), opiera się na fundamentach, które mają około 500 000 lat.

Historia ewolucyjna

Jeśli spojrzymy na koralowce jako grupę zwierząt, ich historia jest wręcz niewyobrażalna. Pierwsze prymitywne koralowce pojawiły się w oceanach około 540 milionów lat temu, w okresie kambru. Współczesne koralowce rafowe (Scleractinia) wyewoluowały około 240 milionów lat temu, co oznacza, że dzieliły planetę z pierwszymi dinozaurami.

Dlaczego koralowce są tak ważne?

Choć zajmują mniej niż 1% powierzchni dna oceanicznego, rafy koralowe są domem dla ponad 25% wszystkich morskich gatunków. Są nazywane „lasami deszczowymi oceanów”. Pełnią też kluczową rolę w ochronie wybrzeży przed niszczycielską siłą fal podczas sztormów i tsunami. Bez koralowców ekosystemy morskie, jakie znamy, przestałyby istnieć, co miałoby katastrofalne skutki dla milionów ludzi zależnych od rybołówstwa i turystyki.

Ciekawostka: Koralowce jako kalendarze

Koralowce twarde rosną w sposób podobny do drzew – odkładają roczne przyrosty w swoich wapiennych szkieletach. Dzięki temu naukowcy mogą wiercić w nich rdzenie i analizować skład chemiczny poszczególnych warstw. Pozwala to na odczytanie temperatury i zasolenia oceanów sprzed setek lat, co czyni koralowce bezcennym źródłem wiedzy o dawnych zmianach klimatu.