Porównywanie głośnych upadków instytucji finansowych to częsty zabieg w mediach, który ma pomóc odbiorcom zrozumieć skalę problemu. Jednak zestawienie polskiej afery Amber Gold z upadkiem amerykańskiego Silicon Valley Bank (SVB) budzi ogromne kontrowersje wśród ekonomistów i ekspertów finansowych. Choć oba wydarzenia wstrząsnęły rynkami i doprowadziły do utraty ogromnych środków, ich fundamenty były skrajnie różne. Głównym powodem krytyki takiego porównania jest fakt, że w jednym przypadku mieliśmy do czynienia z wyrachowanym przestępstwem, a w drugim – z niefortunnym splotem błędnych decyzji biznesowych i specyficznych warunków rynkowych.

Amber Gold, czyli klasyczna piramida finansowa

Aby zrozumieć, dlaczego te dwie sytuacje są nieporównywalne, musimy przyjrzeć się mechanizmowi działania Amber Gold. Firma ta od samego początku nie była instytucją finansową w tradycyjnym tego słowa znaczeniu, lecz tzw. parabankiem, który funkcjonował jako piramida finansowa (schemat Ponziego).

Model biznesowy Amber Gold opierał się na kłamstwie. Firma obiecywała inwestorom gwarantowany zysk z lokat w złoto, sięgający nawet kilkunastu procent w skali roku. W rzeczywistości pieniądze nowych klientów były przeznaczane na wypłaty dla tych, którzy zdecydowali się wycofać środki wcześniej, oraz na luksusowe życie założycieli i agresywny marketing. Złoto, które miało być zabezpieczeniem lokat, w większości nie istniało. Było to świadome oszustwo mające na celu wyłudzenie majątku od tysięcy osób. W przypadku Amber Gold nie było mowy o "błędach w zarządzaniu" – tam od pierwszej złotówki celem było wprowadzenie klientów w błąd.

Silicon Valley Bank i ryzyko stóp procentowych

Sytuacja Silicon Valley Bank wyglądała zupełnie inaczej. SVB był legalnie działającym, regulowanym bankiem komercyjnym, który przez dekady obsługiwał sektor technologiczny i start-upy w USA. Jego upadek nie wynikał z chęci okradzenia depozytariuszy, ale z fatalnego zarządzania ryzykiem w obliczu zmieniającej się sytuacji gospodarczej.

Bank zainwestował ogromne nadwyżki gotówki w długoterminowe obligacje skarbowe USA w czasie, gdy stopy procentowe były bliskie zeru. Gdy Rezerwa Federalna (Fed) zaczęła gwałtownie podnosić stopy, by walczyć z inflacją, rynkowa wartość tych obligacji spadła. Jednocześnie klienci SVB (głównie start-upy) zaczęli potrzebować gotówki i masowo wypłacać depozyty. Aby zaspokoić te żądania, bank musiał sprzedać obligacje ze stratą, co wywołało panikę i klasyczny "run na bank". To był kryzys płynności wynikający ze złych prognoz makroekonomicznych, a nie z chęci oszustwa.

Dlaczego zrównywanie tych spraw jest szkodliwe?

Krytycy podkreślają, że stawianie znaku równości między Amber Gold a SVB zaciera granicę między ryzykiem inwestycyjnym a przestępczością. Oto kluczowe różnice, które są pomijane w takich porównaniach:

• Intencje: W Amber Gold intencją było oszustwo. W SVB intencją był zysk operacyjny, który nie wypalił przez złe decyzje i gwałtowne zmiany na rynku.
• Regulacje: SVB podlegał ścisłemu nadzorowi finansowemu w USA, publikował raporty i działał transparentnie (choć nadzór zawiódł w kwestii wyłapania ryzyka). Amber Gold działał poza systemem bankowym, ignorując ostrzeżenia Komisji Nadzoru Finansowego.
• Aktywa: SVB posiadał realne aktywa (obligacje, kredyty), które miały wartość, choć w danym momencie niższą niż cena zakupu. Amber Gold w dużej mierze nie posiadał kruszcu, którym rzekomo obracał.

Ciekawostka: Psychologia tłumu w finansach

Warto zauważyć, że jedynym wspólnym mianownikiem obu spraw była panika. W psychologii finansów zjawisko to nazywa się "samospełniającą się przepowiednią". Gdy klienci SVB dowiedzieli się o problemach z płynnością, rzucili się do wypłat, co ostatecznie dobiło bank. W przypadku Amber Gold, gdy prawda o braku złota zaczęła wychodzić na jaw, lawina wypłat natychmiast obnażyła pustkę w kasie firmy. Jednak o ile w SVB panika zniszczyła realny biznes, o tyle w Amber Gold jedynie przyspieszyła nieunikniony koniec nielegalnego procederu.

Skutki dla klientów i systemu

Różnica objawia się również w tym, co stało się po upadku obu podmiotów. W przypadku SVB amerykański rząd i fundusze gwarancyjne (FDIC) interweniowały, aby chronić depozyty klientów, co pozwoliło uniknąć domina w całym sektorze bankowym. W przypadku Amber Gold tysiące ludzi straciło oszczędności życia, ponieważ parabanki nie są objęte gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Podsumowując, krytyka zrównywania tych dwóch afer wynika z dbałości o rzetelność informacji. Nazywanie upadku SVB "aferą" na miarę Amber Gold sugeruje, że każdy błąd biznesowy w bankowości jest tożsamy z kradzieżą, co jest nadmiernym uproszczeniem i wprowadza opinię publiczną w błąd co do natury ryzyka finansowego.