Planując wyjazd do pracy za granicę, jednym z najważniejszych czynników, które bierzemy pod uwagę, jest wynagrodzenie. Jeśli Twoim celem jest Holandia, możesz przeżyć lekkie zdziwienie, przeglądając oferty pracy. Kraj tulipanów stosuje bowiem specyficzny system, w którym to, ile zarobisz na godzinę, zależy bezpośrednio od Twoich urodzin. Choć dla wielu osób z Polski, przyzwyczajonych do jednej stawki ustawowej, może to brzmieć kontrowersyjnie, system ten ma swoje głębokie uzasadnienie ekonomiczne i społeczne.

Holenderski system płacy minimalnej, czyli minimumjeugdloon

W Holandii obowiązuje tzw. minimumjeugdloon, czyli ustawowa płaca minimalna dla osób młodych. System ten zakłada, że pełną stawkę minimalną otrzymują pracownicy, którzy ukończyli 21. rok życia. Osoby młodsze, w wieku od 15 do 20 lat, otrzymują jedynie określony procent tej kwoty. Im młodszy pracownik, tym niższa jest jego stawka godzinowa.

Warto wiedzieć, że od 1 stycznia 2024 roku w Holandii zaszła istotna zmiana – wprowadzono jednolitą ustawową stawkę godzinową zamiast stawki miesięcznej, co uczyniło system bardziej przejrzystym. Procentowe progi dla młodych pracowników wyglądają obecnie następująco (w przybliżeniu względem stawki bazowej dla 21-latka):

• 21 lat i więcej: 100% stawki minimalnej,
• 20 lat: 80%,
• 19 lat: 60%,
• 18 lat: 50%,
• 17 lat: 39,5%,
• 16 lat: 34,5%,
• 15 lat: 30%.

Dlaczego Holendrzy zdecydowali się na takie rozwiązanie? Głównym argumentem jest chęć zachęcenia młodych ludzi do kontynuowania edukacji. Gdyby 16-latek mógł zarobić tyle samo co dorosły mężczyzna z doświadczeniem, pokusa rzucenia szkoły na rzecz pracy zarobkowej byłaby znacznie większa. Dodatkowo niższe stawki mają stymulować pracodawców do zatrudniania osób bez doświadczenia zawodowego, dla których pierwsza praca jest formą nauki obowiązków.

Gdzie jeszcze wiek wpływa na portfel?

Holandia nie jest jedynym krajem, który różnicuje płace ze względu na wiek, choć jej system jest jednym z najbardziej rozbudowanych. Podobne mechanizmy znajdziemy w kilku innych rozwiniętych gospodarkach, choć diabeł tkwi w szczegółach i progach wiekowych.

Wielka Brytania i National Minimum Wage

W Wielkiej Brytanii system jest podzielony na kilka progów, ale różnice nie są aż tak drastyczne jak w Holandii. Brytyjczycy rozróżniają:

• National Living Wage: dla osób powyżej 21. roku życia (najwyższa stawka).
• National Minimum Wage: dla osób w wieku 18-20 lat.
• Stawkę dla osób poniżej 18. roku życia oraz praktykantów (apprentices).

Co ciekawe, jeszcze niedawno najwyższa stawka (Living Wage) przysługiwała dopiero od 23. roku życia, ale brytyjski rząd sukcesywnie obniża tę barierę, dążąc do wyrównania szans młodych dorosłych.

Australia i system Junior Rates

Australia posiada bardzo złożony system płacowy, oparty na tzw. "Awards" (specyficznych dla danej branży układach zbiorowych). W większości z nich funkcjonują Junior Rates. Podobnie jak w Holandii, są to wartości procentowe pełnej stawki, które rosną z każdym rokiem życia pracownika, aż do osiągnięcia 21 lat. Przykładowo, 17-latek w handlu detalicznym może zarabiać 60% stawki dorosłego, a 20-latek już 90% lub 100%, w zależności od konkretnych przepisów branżowych.

Irlandia i progi procentowe

Irlandia również stosuje system wiekowy, ale jest on znacznie prostszy. Pracownicy poniżej 18. roku życia mają prawo do 70% stawki minimalnej. Osoby w wieku 18 lat otrzymują 80%, a 19-latkowie 90%. Pełna stawka minimalna przysługuje każdemu, kto ukończył 20 lat.

Kluczowe różnice między systemami

Choć idea we wszystkich tych krajach jest podobna – ułatwienie młodym wejścia na rynek pracy – diabeł tkwi w szczegółach technicznych:

1. Próg "dorosłości" płacowej: W Holandii i Australii pełną stawkę otrzymuje się zazwyczaj w wieku 21 lat. W Irlandii jest to 20 lat, a w Wielkiej Brytanii niedawno przesunięto tę granicę z 23 na 21 lat.
2. Liczba progów: Holandia ma najbardziej "schodkowy" system, zaczynający się już od 15. roku życia. W innych krajach zazwyczaj istnieją 3 lub 4 główne kategorie.
3. Cel regulacji: W krajach anglosaskich (UK, Australia) większy nacisk kładzie się na to, czy pracownik jest w trakcie przyuczenia do zawodu (praktyki). W Holandii kluczowy jest po prostu wiek metrykalny, niezależnie od stażu w danej firmie.

Czy to jest sprawiedliwe?

System płacy wiekowej budzi spore emocje, zwłaszcza wśród młodych pracowników wykonujących tę samą pracę, co ich starsi koledzy. Z perspektywy ekonomicznej ma on jednak zapobiegać bezrobociu wśród młodzieży. Niższy koszt zatrudnienia sprawia, że firmy chętniej dają szansę osobom bez CV, które dopiero uczą się punktualności, pracy w zespole czy obsługi klienta.

Z drugiej strony, krytycy zauważają, że w dobie rosnących kosztów życia, 19-latek mieszkający samodzielnie ma takie same wydatki na jedzenie czy wynajem pokoju jak 22-latek, a otrzymuje znacznie mniejszy przelew na konto. Właśnie dlatego w Holandii od lat trwają debaty nad dalszym podnoszeniem stawek dla młodzieży lub całkowitym zniesieniem minimumjeugdloon dla osób powyżej 18. roku życia.

Ciekawostka o Holandii

Warto dodać, że w Holandii wiele układów zbiorowych pracy (CAO – Collectieve Arbeidsovereenkomst), które obowiązują w konkretnych branżach (np. w budownictwie czy logistyce), przewiduje stawki wyższe niż ustawowe minimum. Może się więc zdarzyć, że mimo młodego wieku, dzięki zapisom w CAO, Twoja wypłata będzie wyższa, niż sugerowałyby to ogólne przepisy o płacy minimalnej. Zawsze warto sprawdzić, jaki układ zbiorowy obowiązuje u danego pracodawcy!