Gość (83.4.*.*)
Spotkanie z policją, niezależnie od tego, czy dotyczy rutynowej kontroli drogowej, czy interwencji w miejscu publicznym, bywa stresujące. Emocje, poczucie niesprawiedliwości lub zwykła irytacja mogą sprawić, że powiemy o kilka słów za dużo. Warto jednak wiedzieć, że polskie prawo bardzo konkretnie definiuje granice tego, co wolno mówić do funkcjonariusza na służbie. Przekroczenie tych granic może skończyć się nie tylko mandatem, ale nawet sprawą karną i wyrokiem więzienia.
Najczęstszym błędem popełnianym podczas interwencji jest używanie słów powszechnie uznawanych za obelżywe. Zgodnie z art. 226 § 1 Kodeksu karnego, kto znieważa funkcjonariusza publicznego podczas i w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Co to oznacza w praktyce? Znieważeniem jest każda wypowiedź, która ma na celu upokorzenie policjanta, naruszenie jego godności lub okazanie mu pogardy. Nie muszą to być tylko wulgaryzmy. Za znieważenie może zostać uznane:
Ważne jest to, że znieważenie musi nastąpić „podczas i w związku” z pełnieniem obowiązków. Jeśli policjant jest po pracy, w cywilu i spotkasz go w kolejce po bułki, obrażenie go zazwyczaj będzie traktowane jako znieważenie osoby prywatnej (ściganie z oskarżenia prywatnego), a nie przestępstwo przeciwko funkcjonariuszowi.
Jeszcze poważniejszą sytuacją jest kierowanie pod adresem policjanta gróźb. Tutaj wchodzimy w zakres art. 224 Kodeksu karnego, który mówi o wywieraniu wpływu na czynności urzędowe. Jeśli używasz przemocy lub groźby bezprawnej, aby zmusić policjanta do odstąpienia od czynności (np. żeby nie wypisał mandatu), grozi Ci kara do 3 lat więzienia.
Do wypowiedzi niezgodnych z prawem w tym kontekście należą:
Warto pamiętać, że groźba musi być realna, czyli taka, która u przeciętnego człowieka mogłaby wzbudzić uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona.
Często zdarza się, że obywatel nie wyzywa bezpośrednio policjanta, ale „rzuca mięsem” w przestrzeń, wyrażając swoją frustrację sytuacją. Choć nie jest to znieważenie funkcjonariusza, wciąż jest to wykroczenie.
Art. 141 Kodeksu wykroczeń przewiduje karę ograniczenia wolności, grzywny do 1500 złotych albo nagany za używanie słów nieprzyzwoitych w miejscu publicznym. Jeśli więc podczas kontroli będziesz głośno przeklinać (nawet jeśli nie pod adresem policjanta), funkcjonariusz ma prawo nałożyć na Ciebie mandat karny.
Prawo do krytyki jest jednym z fundamentów demokratycznego państwa, ale musi ona mieścić się w granicach kultury i merytoryki. Możesz powiedzieć policjantowi, że nie zgadzasz się z jego decyzją, że uważasz interwencję za bezzasadną lub że zamierzasz złożyć skargę na jego działania.
Kluczowa jest forma. Wypowiedź: „Uważam, że pan nadużywa swoich uprawnień i złożę na pana oficjalną skargę” jest w pełni legalna. Wypowiedź: „Ty nadużywasz uprawnień, ty [wstaw wulgaryzm]” – już nie.
Wiele osób zastanawia się, czy zasada ta działa w obie strony. Policjant, jako funkcjonariusz publiczny, ma obowiązek zachowania godnej postawy. Używanie przez niego wulgaryzmów wobec obywatela jest naruszeniem etyki zawodowej i może być podstawą do postępowania dyscyplinarnego. Nie oznacza to jednak, że jeśli policjant przeklnie pierwszy, Ty zyskujesz „licencję” na obrażanie go. W sądzie takie zachowanie funkcjonariusza może być jedynie okolicznością łagodzącą dla Ciebie, ale nie zdejmuje z Ciebie odpowiedzialności karnej.
Najlepszą strategią podczas interwencji jest spokój i rzeczowość. Jeśli uważasz, że policjant zachowuje się niewłaściwie:
Pamiętaj, że każde słowo wypowiedziane podczas interwencji jest zazwyczaj rejestrowane przez kamerki nasobne policjantów lub dyktafony, co stanowi twardy dowód w ewentualnym procesie o znieważenie.