Teza, że młode pokolenia w Azji czy Afryce są całkowicie wolne od problemów z niesamodzielnością czy buntem wobec autorytetów, jest jednym z tych uproszczeń, które zawierają w sobie ziarno prawdy, ale w ogólnym rozrachunku okazują się mitem. Świat nie jest czarno-biały, a różnice, które dostrzegamy, wynikają częściej z uwarunkowań kulturowych, ekonomicznych i systemów edukacyjnych niż z jakiejś wrodzonej cechy charakteru mieszkańców tych kontynentów. Przyjrzyjmy się zatem, jak to wygląda w rzeczywistości.

Kultura kolektywizmu kontra indywidualizm

Kluczem do zrozumienia różnic w zachowaniu młodych ludzi jest podział na kultury indywidualistyczne (dominujące na Zachodzie) oraz kolektywistyczne (powszechne w wielu krajach Azji i Afryki). W Polsce czy USA promuje się „wyrażanie siebie” i kwestionowanie status quo. W krajach takich jak Japonia, Korea Południowa czy Wietnam, fundamentem wychowania jest harmonijna współpraca w grupie i szacunek do hierarchii.

W takich społeczeństwach działanie „po swojemu” wbrew grupie jest często postrzegane nie jako przejaw kreatywności, ale jako błąd społeczny lub brak wychowania. Dlatego na pierwszy rzut oka może się wydawać, że tamtejsza młodzież jest bardziej karna i lepiej skoordynowana. Jednak ta „karność” ma swoją cenę – często wiąże się z ogromną presją psychiczną i lękiem przed popełnieniem błędu.

Ekonomia wymusza samodzielność

W wielu częściach Afryki oraz w uboższych regionach Azji, brak niesamodzielności nie wynika z wyboru, lecz z konieczności. W krajach rozwijających się dzieci od najmłodszych lat przejmują obowiązki domowe, pomagają w handlu czy opiece nad rodzeństwem. Tam „niesamodzielność życiowa” jest luksusem, na który nikogo nie stać.

Jeśli młody człowiek w Nigerii czy Etiopii nie wykaże się inicjatywą i nie nauczy się radzić sobie w trudnych warunkach, jego szanse na przetrwanie i sukces drastycznie spadają. W tym kontekście porównywanie ich do europejskiego pokolenia, które dorasta w bezpiecznym „kloszu” socjalnym, jest po prostu nieadekwatne.

Mit idealnej młodzieży azjatyckiej

Warto obalić mit, że w Azji problem niesamodzielności nie istnieje. Wręcz przeciwnie – w bogatych krajach azjatyckich, takich jak Chiny czy Korea Południowa, obserwuje się zjawiska bardzo podobne do zachodnich, a czasem nawet bardziej nasilone.

1. Syndrom Małego Cesarza w Chinach: Przez lata polityka jednego dziecka doprowadziła do wychowania pokolenia jedynaków, którzy byli nadmiernie rozpieszczani przez rodziców i dziadków. Wielu z nich ma ogromne problemy z podstawowymi czynnościami życiowymi.
2. Hikikomori w Japonii: To zjawisko całkowitego wycofania się z życia społecznego. Młodzi ludzie zamykają się w swoich pokojach na miesiące lub lata, odmawiając pracy i nauki. To skrajna forma niesamodzielności i ucieczki przed oczekiwaniami społecznymi.
3. Presja edukacyjna: W Azji Wschodniej młodzież spędza w szkołach i na korepetycjach po 12-14 godzin dziennie. Są świetni w wykonywaniu poleceń i rozwiązywaniu testów, ale gdy trafiają do środowiska wymagającego samodzielnego myślenia i kreatywnego rozwiązywania problemów (bez instrukcji), często czują się zagubieni.

Co z tym „negowaniem poleceń”?

Bunt wobec poleceń, który obserwujemy u zachodniej młodzieży, jest często wynikiem zmiany paradygmatu wychowawczego na tzw. wychowanie bezstresowe lub partnerskie. W Azji i Afryce model wychowania wciąż jest w dużej mierze autorytarny. Dziecko ma słuchać starszych, a dyskusja z nauczycielem czy rodzicem jest często nie do pomyślenia.

Czy to oznacza, że oni nie chcą działać po swojemu? Chcą, ale rzadziej manifestują to otwarcie. Ich opór jest często pasywny. Zamiast kłócić się z szefem czy rodzicem, mogą po prostu robić minimum tego, co do nich należy, tracąc przy tym wewnętrzną motywację.

Ciekawostka: Globalizacja zaciera różnice

Dzięki mediom społecznościowym, takim jak TikTok czy Instagram, wzorce zachowań stają się globalne. Młodzi ludzie w Bangkoku, Nairobi i Warszawie oglądają tych samych influencerów. Badania socjologiczne wskazują, że tzw. Pokolenie Z na całym świecie staje się do siebie coraz bardziej podobne – cenią elastyczność, kwestionują tradycyjne struktury pracy i kładą większy nacisk na dobrostan psychiczny niż ich rodzice.

Podsumowanie: Ile w tym prawdy?

Stwierdzenie zawarte w pytaniu jest częściowo prawdziwe, ale wymaga ogromnego doprecyzowania:

• Prawdą jest, że w kulturach kolektywistycznych (Azja, Afryka) kładzie się większy nacisk na współpracę i posłuszeństwo, co ułatwia koordynację działań grupowych.
• Prawdą jest, że trudne warunki ekonomiczne w wielu krajach Afryki wymuszają szybsze dojrzewanie i samodzielność.
• Mitem jest, że te problemy tam w ogóle nie występują. Bogate społeczeństwa azjatyckie zmagają się z plagą niesamodzielności i izolacji społecznej młodych ludzi.
• Mitem jest, że młodzież z tych regionów „nie chce działać po swojemu”. Często po prostu nie ma przestrzeni do wyrażania tego indywidualizmu w taki sposób, do jakiego przywykliśmy w Europie.

Nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że te problemy tam nie istnieją. One po prostu przybierają inne formy, wynikające z lokalnego kontekstu kulturowego i gospodarczego. Nie mam dostępu do danych, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że jakakolwiek grupa etniczna czy narodowa jest genetycznie lub kulturowo „odporna” na wyzwania związane z dorastaniem w nowoczesnym świecie.